نگاهی به مضامین و مقام های موسیقی بختیاری

مقام های موسیقی بختیاری(کرنا و سرنا و دهل) مقام های متر آزاد   سرنا   کرنا مصیبت بویراحمدی دومالیلی سکندر سرکوهی شاهنامه هوداری اعلام و جمع مردم برداشت سیامون حیدرآقا عاشق غریب عرب نظر                                   مقام های متر مشخص موسیقی بختیاری (سرنا و کرنا و دهل ) براساس میزان بندی دهل و ریتم مقام های عزا مقام های حماسی و رزم مقام های شادی و تغزل چپی وارونه نوازی چوب بازی عرب بازی مجسمه پنج پا و سه پا و سرچوبی کمندونه دستمال بازی   مقام های متر مشخص و معین مجسمه – مجلسی – عرب بازی – عزا(چپی) - کمندونه دستمال بازی (سرنا و دهل)  چوب بازی (کرنا و دهل)  مجلسی شهناز شهناز داینی داینی گل صحراگرد حناحنا گل صحرا سرتراشون داماد یا الله یا الله ولی خانی گرایلی شهر کردی تیبره دیمه دیمه المان شهناز سرنا ودهل مینا بنوش گلو ای وای لچک ریالی شیر علی مردون دی بلال بلال آوی سه پا بروبرگرد کمندونه سی ورو روکن درو واکن زبیده ای وای لالایی چهرآزی لالای خف ناصرخانی داینی داینی عزیزم دوینه دوینه دی گل بلال دختر بویر احمدی هی نای هی نای تی کال برنو شال قباسوز بالا بلند آهای گل سحرناز یه لمبه سکینه شهباز گل جون باغ نو گل بادام سر چوبی   شهر کردی شیرین شیرین شیرین شمایل ورشو گل لالی تهرانی سوار بازی ترکی قشقایی خرم آبادی نغمه ورود داماد ناری ناری هومه علی جنگ چهر آزی سیاه چادر کوراوغلی ابولقاسم خان سهراب خان باقرخان سه پا چو بازی سرکوهی چهرآزی زنگ شتر مندلی درویش فرامرز جمع شترها شیربهایی دادفلک علی داد فقیری های بیم کرم اصلی حیدربگ             سکونت طوایف متعدد ایل های بختیاری با ریشه زبان مشترک  از دامنه رشته کوه های زاگرس تا آبهای گرم و نیلگون خلیج فارس از مناطق هفت لنگ تا چهار لنگ سبب تنوع موسیقیایی با ماهیت مشترک موسیقی بختیاری شده است . همسایگی بختیاری ها با عشایر لر پشت کوه و پیش کوه  ،عشایر لک و کرد کرمانشاه ، ایلات کهکیلویه و ممسنی و نهایتا قبایل بادیه نشین عرب بومی خوزستان تنوع موسیقیایی ایل های بختیاری را دوچندان کرده است.       علاوه بر تنوع الحان و نغمات به لحاظ تاثیرگذاری و تاثیرپذیری اقوام یاد شده  عواملی چون گستردگی مضامین در حد اجزا ، آداب و رسوم و آیین های کهن و انطباق آن با موسیقی بختیاری این موسیقی را غنی تر نموده است . بکار گیری موارد تمثیلی و شاعرانه در تنوع بخشی موسیقی بختیاری از جمله عواملی است که  تقریبا تنها خاص موسیقی این خطه است .بعنوان مثال می توان به واژه ایل هفت لنگ و چهار لنگ اشاره نمود که گفته می شود رئیس و بزرگ ایل بختیاری از یک زن چهار پسر و از همسر دیگرش هفت پسر داشته و لذا مناطق مذکور با توجه به سکنای دو همسر خان بختیاری نام گذاری شده است . از این دست تعابیر می توان به حیات ،مبارزه و شهادت قهرمانان دشمن ستیز بختیاری نیز اشاره نمود که بعضی از آنان موضوع مقام های موسیقی بختیاری اند (همچون علی مردان خان که مقام شیر علی مردون از نام وی گرفته شده ).کوچ های متعدد ییلاقی و قشلاقی ، کوچ های سیاسی به دورترین نقاط ایران (همچون کوچ خانوارهای بختیاری در زمان نادر شاه افشار به خراسان ) هم نوعی از موسیقی (کوچ یا مال کنون) را در موسیقی بختیاری بوجود آورده است .       موسیقی بختیاری بعلت جغرافیای خاص این منطقه و کوه های سربه فلک کشیده تا حدود زیادی بکر و اصیل مانده است .بگونه ای که این موضوع  در نسبت با شعر و انطباق آن با نغمات موسیقی بختیاری نیز صادق است . توشمال ها یا موسیقی دانان ایل های بختیاری مراجع قابل استناد موسیقی ایل اند که همچون اغلب موسیقی دانان نواحی دیگر ایران غالبا از طبقات پایین جامعه و به لحاظ اقتصادی کم بنیه اند اما بگونه ای عمیق و موثر حرفه اشان با مراسم و آیین های ایل عجین است و مراسم سوگواری و آیین های عروسی و شادی عرصه حضور بلامنازع توشمال ها است . موسیقی بختیاری علاوه بر بخش حرفه ای اش که توسط توشمال ها نواخته  و خوانده می شود، در میان مردم و به نسبت امور مربوطه مانند کارهای (مشک زنی ، درو و برزه گری ، قالی و گلیم بافی و..) لالائی و مویه گری (گوگریو – چپی یا وارونه نوازی و...) رواج گسترده و دائمی دارد.      در یک کلام آمیختگی و عجین بودن موسیقی بختیاری با عنوان هنری حرفه ای و مردمی با آداب و رسوم ایل ها در اراضی و سرزمین های بختیاری سبب می گردد تا موسیقی بختیاری بدون شک مانند دیگر موسیقی های نواحی ایران صرفا برای ایجاد تفنن و وقت گذرانی نباشد بلکه نشانی تمثیلی و شنیداری است که نمایشگر حیات هزاران ساله یکی از کهن ترین اقوام اصیل ایرانی است . مقام های موسیقی بختیاری      واژه مقام به معنی مکان و ساحت هر نغمه موسیقی بختیاری توضیح گر نسبت آن نغمه با موضوع و دلیل ابداع اش است لذا هر مقام موسیقی بختیاری ارتباط مستقیمی با مراسم  ، آیین یا سنت دارد موسیقی کرنا و دهل و یا سرنا و دهل بختیاری گر چه دارای فواصل خاص در نسبت با هر سرنا و کرنا است اما تغییر نغمه ها مقام های فراوانی را می سازد و بهمین دلیل بیش از یک صد مقام اصلی و فرعی زاییده نحوه نواختن سرنا و دهل بختیاری شده است و اغلب این مقام ها در مناطق مختلف چهارمحال و بختیاری با تفاوت هایی در ملودی یافت می شوند.      در یک طبقه بندی منطقی از موسیقی بختیاری معیار قرار دادن متر آزاد و یا مشخص و معین نغمات بدون لحاظ نمودن ریتم های موجود در مقام های متر معیین کاری خطاست .در ترتیب نام گذاری ای که در خصوص مقام ها موسیقی بختیاری در بالا مشاهده می کنید هر گاه شباهت ملودی دو مقام مشاهده شود دلیل آن تفاوت اشعار و نام  آن مقام است . لذ ممکن است یک مقام موسیقی در بخشی از چهار محال و بختیاری بعنوان چوب بازی شناخته شود و در بخشی دیگر در دسته مقام های دستمال بازی قرار گیرد .سه پا در چوب بازی و دستمال بازی ، داینی داینی در مجلسی و دستمال بازی و شهر کردی در مجلسی و چوب بازی نمونه های این جایگزینی هستند.در تقسیم بندی مذکور از مقام های موسیقی بختیاری با عنایت به اجرای ریتم و گردش ملودیک نغمه ها دو لحن1-  سرنا و دهل و 2- کرنا و دهل جهت مشخص کردن تفاوت اجراها ملاک تفکیک قرار گرفته است .     در ارائه مقام های نی از آنجا که غلبه اجرای ملودیک مقام ها سبب غیر عمده شدن ریتم نغمات می گردد بنا به ارائه و ترتیب مورد نظر نوازنده نی مقام ها ارائه شده اند. مقام های فرعی موسیقی بختیاری          همجواری ایلات بختیاری با کردها و لرهای لرستان و عرب ها سبب گردیده تا موسیقی دانان بختیاری نغمات انان را نیز بنوازند به همین دلیل برخی از نغمات موسیقی بختیاری با نام ایلات همجوار شناخته می شود گرچه ممکن است آن نغمه در سرزمین اصلی اش با چنین نامی شناخته نشود.        بعنوان مثال  می توان به نغمه خرم آبادی در موسیقی بختیاری اشاره کرد که در میان لرهای لرستان بنام لکی شناخته می شود . تاثیر و تاثرو آمیختکی  لرها  و لک ها خود سبب شده تا همین نغمه در میان لرها مرسوم گردد و اساسا کردها به همین نغمه کرمانشاهی می گویند. پس نغمه خرم آبادی در موسیقی بختیاری در سرزمین های گوناگون با نام های مختلفی چون امان گلی ( د میان لک ها) پپو سلیمانی ( در بین کرمانشاهی ها) ، کرمانشاهی ( در میان سنندجی ها) و خرم آبادی ( در میان بختیاری ها) شناخته و مشهور گردیده است .          مقام های مجسمه ، یه لمبه و سه پای چوب بازی در موسیقی بختیاری هر یک دارای ویژگی های منحصر به فردی هستند که سبب گردیده تا در طبقه بندی موسیقی بختیاری مستقل از مقام های اصلی جای گیرند.         مجسمه نوعی موسیقی همراه با حرکات نمایشی  و تغزلی است که طی آن چند بار بازیگران همزمان با مکث نوازندگان به شکل مجسمه در آمده و خشک و بی حرکت می ایستند . نغمه از سر گرفته می شود و این بار کمی جنب و جوش تندتر آغاز می گردد. گاه ممکن است نغمه نیز تغییر یابد.        در سه پای چوب بازی مطابق با پای بازیگران موسیقی همراهی می نمایند و ترکیب کلی آن از بازی سه تایی مناطق مختلف ایران تبعیت می کند . در یه لمبه حالتی یک طرفه اجرا می گردد و بازی در آن ویژگی خاصی دارد .

 ۱۲ ويدئو کليپ لری بختياری که بزودی جهت دانلود به وب اضافه خواهند شد

۱- روی سايت اصلی yahoo رفته و بخش video را انتخاب کنيد.

۲- در جدول مربوطه جستجو کلمه bakhtiyari  را تایپ و ری دگمه جستجو کلک بکيد.

يا اينکه روی کلمه داخل پرانتز در همين  متن (بختياری) کلک بکيد.

بمنظور دسترسی به مجموعه ويدئويی کلیپ های لری اين وبلاگ و وب سايت لرسّو در بخش  yahoo video کلمات lorestan   و يا loresoon  را تایپ و جستجو نماييد.

طی چند روز آينده (به محض اتمام مراحل آپلود فايل های مربوطه در سايت لرسّو )بخش جديد موزيک ويدئو کلیپ های لری بختياری در وبلاگ بمنظور دانلود ويدئوها  اضافه خواهد شد.تا آن زمان امیدوارم از دیدن این ویدیو کلیپ های زیبا در بخش استودیو لرسّو در سایت یاهو لذت ببرید.

سی قه سر همه لرای با مرام گپ و کوچیک