لُرِسّو - لرستان

نوروز در لرستان

موضوع: 6- آداب و رسوم و فال لری یکم فروردین 1388

ویژگی ها و اعمال نوروز در لرستان

زمانی که طنین موسیقی زنده یاد مرحوم علیرضا (استاد علیرضا حسین خانی) در «شو عید» و «عید گپ» در لرستان با اشعار :

عيد اوما بهار اوما بيا ريم وه صحرا دسه ته وه دستم وه تا ريم وه شهوا

وه سيقه او ماشينه استشنت بام وه سيقه گوتسن و خنه سنت بام

عيد اوما بهار اوما بيا ريم سي هيمه يه گلنگ گيس چني سي پات خريمه

هر وختي مي نمش (تونه مي نم) د مينه بازار سرخ موه سفيد مووه سر مونه وه هار

ويا این بیت

شو عید اوما تکلیف مه چینه ای خدا چی بکم د دس ای زینه

ازعصرباستان تاکنون ،نوروزدر لرستان ارمغان آور حداقل ۸ ویژگی وخصلت پسندیده برای مردمان با صفا وفداکارو مهمان نواز و به تعبیری خریدار و قدرشناس واقعی این هدایای نوروزی بوده و هست :

یادآوری و زنده نگاه داشتن خاطره درگذشتگان (شوالفه و جمعه آخر سال و نوعید)
تمرین گذشت و فداکاری و زمان صلح و دوستی ورفع کدورت ها (عید مارکی)
اصل احترام به بزرگترهای فامیل (عید مارکی)
الگودهی بخشش و قدردانی به کوچکترها وتازه واردان (عیدانه)
سازمندی خود و خانه در عصر جدید ( کاردرسی و گردیله گیری)
طبیعت گرائی وحفظ اتصال حلقه ارتباط و نیاز متقابل طبیعت و انسان (شمه بدری)
میثاق دوری از زشتی ها و پلیدی (سیزه غریو و چارده ودری)
حفظ وتقویت شادی گرائی ، شادکامی و نشاط جسم و روان و امادگی های فردی با بکارگیری ابزارها و فنون روانشاختی فرهنگ قومی {رقص ها(رقص های دوپا و سه پا و شونه شکی و سنگین سماع )بازی ها (بازی های دارپلو و جوزو و هرازگونی و...) و شیرینی پزی و آشپزی (کاک ،کلوچه های آردی و برنجی، کلوآ شیر، برساق ،چزنک رغو، قاوویت و... )

2- اعمال و آیین های عید نوروز در لرستان

مقدمات عید نوروز در لرستان تقریبا دو هفته به عید مانده با پیشواز مردم و اماده سازی انها با مراسمی چون کاردرسی و شوالفه آغاز می شود:

ادامه مطلب>>>

1 نوشته شده توسط لُرِسّو | لینک ثابت |

403- رسم و آداب عزاداری و محرم در لرستان

موضوع: 6- آداب و رسوم و فال لری بیست و یکم دی 1386

رسم و آداب عزاداري ومحرم در لرستان

مه د حسين دم مي زنم

یکی دیگر از اعمالی که مردم لرستان در ایام محرم انجام می دهند این است که در روز هفتم محرم همگي به حمام رفته و پس از اصلاح سرو صورت و نظافت كامل، لباسهاي تميز مي پوشند. و این روز را "تراش عباس" مي نامند. از این روز به بعد، عده اي جهت افروختن آتش در صبح عاشورا به جمع كردن و گردآوري هيزم مي پردازند. تا اگر در روز عاشورا برف و باران ببارد و هوا سرد باشد عزاداراني كه درگِل(خره) می افتند (مراسم گِل افتادن) از سرما حفظ گردند.....

ری ادامه مطلب کلک بکید

ادامه مطلب>>>

1 نوشته شده توسط لُرِسّو | لینک ثابت |

388- نگاهی به ادبیات شفاهی زنانه لرستان (لالایی)

موضوع: 6- آداب و رسوم و فال لری سوم دی 1386

نگاهی به ادبیات شفاهی زنانه لرستان (لالایی)

لالایی را می توان بجرات باقدمت ترین موسیقی انسان با عمری به درازای تاریخ زندگی بشر بر رویِ این كره ی خاكی خواند. مادران از دیرباز بطور غریزی دریافته بودند كه از نوای دل انگیز و سحرآمیز لالایی می توان به عنوان یك داروی خواب آور و مسكن قوی برای فرزندشان استفاده نمود. براستی چه زیبا و گوشنواز است زمانی که نوای دل انگیز لالایی با صوت ملكوتی مادر در دل نیمه شب برای کودکش طنین انداز می شود .کودکی که از زهدان مادر با ریتم و موسیقی مونس گرفته و شادی ها و غم های مادرش را درک می کند ؛ کودکی که با شنیدن ریتم دلنشین ضربان قلبِ مادر ، موسیقی را قبل از تولد می آموزد .

تمامی مادران در سراسر این دنیا برای بچه های خود از همان بدو تولد لالایی می خوانند و بعضاً ترانه ملی و محلی سرزمین خود را زیر لب زمزمه می کنند ؛ با وجود این که بچه ها از معانی این لالایی ها سر در نمی آورند ولی از موسیقی و شکل شاعرانه آن لذت می برند.

تقریبا مضمون بیشتر لالایی های دنیا از هر زبان و فرهنگی که باشند این است که "بچه جان! بخواب، مادرت در کنارت است ؛ همه چیز روبراه است!" در بسیاری از لالایی ها نمایشی از در اَمان بودن کودک اجرا می شود مثل "امام هشتم پشت پناهت شاه چراغ پشت پناهت" و یا در لالایی های دیگران مسیح و مریم مقدس را پناه می گیرند.

برخی از لالایی ها بر بنیاد ستایش مادر از کودک خویش است. در لالایی های انگلیسی مادر به بچه وعده می دهد و در لالایی یونانی وعده شهر اسکندریه به بچه داده می شود. پاره ای از لالایی ها حالتی داستان گونه دارد و مضامین بسیاری از لالایی ها، ناراحتی ها و اندوه های مادر است که معمولاً حزن انگیز است و اندوهی که در دل مادر است در لابه لای لالایی به گوش کودک می رسد بعضاً دیده شد کودک با واکنش هایی مانع خواندن لالایی مادر می شود .

در روند بررسی لالایی ها به گوناگونی لالایی برمی خوریم. لالایی های سیاسی ؛ مثل سرودواره هایی در وصف میرزا کوچک خان که هنوز هم در منطقه گیلان زمین بر زبان مادران جاریست یا لالایی های مذهبی ؛ که جنبه نوحه سرایی دارد در حقیقت نوحه هایی برای نواده های امامان و معصومین بود که تمامی فرزندان خانواده های ایرانی آن را شنیده اند.

بحث لالایی و به تعریفی دیگر ادبیات زنانه که در کنار گاهواره ها شکل گرفته بسیار شیرین است . مادران در ارتباط با کودکان خود از همان لحظات آغازین حیات در واقع در قالب آوازهای گاهواره با موسیقی ( لالایی ) کودک خود را یاری می دهند تا واقعیت ها را واضح تر درک کند و به سوی نیک سیرتی، خیرخواهی و مهربانی روی آورد. بچه هایی که در چنین فضاها و با چنین عادت های خوشایند رشد می یابند از همان کودکی مهرورزی را می آموزند و آرامشی که با شنیدن نوای دلنشین مادر به کودک دست می دهد لذت بخش ترین و شیرین ترین آرامش هاست که در گستره دیگر عمر به آن لذت دست نمی یابد و ارتباط عمیق عاطفی که از لالایی شنیدن و خواندن حاصل می شود از جمله عمیق ترین ارتباط های طول عمر انسان محسوب می شود.

چه خوش است صوت قرآن ز تو دلربا شنیدن

به رخت نظاره كردن سخن خدا شنیدن

لالایی، اوج تجلیّاتِ عواطف مادرانه و عاشقانه و راز و نیازهایی عارفانه است كه هم مادر و هم فرزند دلبند او هر یك از سرچشمه زلال عشق سیراب می شوند و سرانجام مادر جگرگوشه ی خود را به خواب ناز و شیرین فرو می برد و خود نیز از لذت و نشئت لالایی به اوج لذت می رسد. منظره ای كه هیچ نقاش چیره دستی قادر نیست اوج عظمت، صفا، مهر و وفا دوستی و از خودگذشتگی مادر را به تصویر كشد زیرا فقط این مادر است كه كانون مهر و صفا و عشق و وفاست.

لالایی‌ها در واقع نخستين و ساده‌ترين نمونه‌ی ادبيات شفاهی و شناسنامه‌ی صوتی دغدغه‌ها و حساسیت‌های فرهنگی ـ اجتماعی و اصیل‌ترین و درونی‌ترین بروز احساسی مادران است، نغمات ساده و پرمهری که از زبان آسمانی‌ترین موجود در بهشتی‌ترین لحظات سروده شده‌اند. لالایی‌ها بیانگر بی‌چون و چرای رنج‌ها، دلتنگی‌ها، آرزوها، اشک‌ها و لبخندهای مادرانی ست که گویی در طول تاریخ حیات پررنجشان جز جگر گوشه‌ و دلبند خویش محرمی و سنگ صبوری برای دلتنگی‌ها و خستگی‌هایشان نیافته‌اند.

      لالایی‌ها به راستی بستر مناسبی هستند برای شناخت و آشنایی با روحیه‌ی اقوام و طوایفی که در گذر زمان با داغ‌ها، دردها، اشک‌ها و لبخندها زیسته‌اند.
     در بررسی موسیقی‌های فولکلور نقاط مختلف ایران کهن،لالایی را می‌توان به عنوان یک بخش مشترک در میان آنها بازشناسی کرد از «لاوه، لاوه» های زنان لر و کرد گرفته تا «لولی‌»های زنان بلوچ از «هودی» های سُکر آور زنان ترکمن گرفته تا «شروه» خوانی‌های پرسوز زنان دشتستان، این‌ها همه و همه مجموعه‌ی ماندگاری است از رنج‌ها و حرمان‌ها، فریادها و شکوه‌هایی از گلوی زخمی زنان دردمند و نجوای رازگونه‌ی همه‌ی دردهای تاریخی یک زن یک مادر ...
     اشعار لالايي بسيار ساده است، اشعاری که سينه به سينه و دهان به دهان از نسل هاي پيشين گذشته تا به امروزيان رسيده است، این اشعار اگر چه در بسیاری از موارد از زبان فاخر ادبی فاصله دارند اما از نظر درون مايه‌ی احساسی بسيار غنی و همواره حامل آرزوهای دور و نزديک مادرانند، وزن اشعار لالایی همچون بسیاری از ترانه‌های عامیانه، نه هجایی است و نه عروضی بلکه مبنای وزن آنها بر دو اصل کمیت هجاها و تکیه استوار است.
       حکایت نغمه‌هایی که مادران در سکوت و تنهایی، در خلوتگه سپنتايی خويش با جگرگوشه‌اشان زمزمه می‌کنند حکایت دیگری است، حکایت تنهایی مادران این سرزمین، با دستانی در خمیر، و تنی زیر آفتاب داغ.    لالایی ها از یک سو نقش مهمی در اجتماعی شدن کودکان ایفا می کنند به نحوی که می توان گفت اهداف و ارزشها و خواسته های خانواده و جامعه از طریق آنها به کودکان منتقل می شوند و از سویی دیگر از آنجایی که لالایی ها عموما به صورت محاوره ای و آمیخته با گویش محلی مناطق مختلف کشور می باشند ، جایگاهی مهم در زبان آموزی (زبان مادری) کودکان ایفا می کند.

لالايي هاي لرستان را از منظر نگاه به جنسيت نوزاد و فرزند می توان به دو دسته لالایی تقسيم نمود:

· لالايي هاي عمومي: لالايي هايي كه بدون توجه به جنسيت فرزند بيان مي شوند .

· لالایی های اختصاصی : لالايي هايي كه بطور اختصاصي براي دختر و يا پسر خوانده مي شوند.

لالایی های عمومی لرستان

1- لالایی (لری) چغلوندی : مادر از زيبايي پوشش فرزندش مي گويد و از طريق وصف اين زيبايي ها مقام صاحب اين لباسها را نكو مي دارد. بايد دانست كه تا چندي پيش زنان لر، سكه اي رايج را به عنوان وسيله اي زينتي به جليقه و پيراهن خود مي دوختند. اين سكه ها وسيله ي مناسبي براي تزئين كودكان نيز به شمار مي رفت. هم چنين در آن روزگار پارچه ي چيت گلدار بين زنان لرستاني بسيار خواستار داشت و اينان از آن نوع پارچه پيراهن و چادر مي دوختند.

روله ، كراست چيته، ‌چيت ِ كودري

(فرزندم! جنس پيراهنت از چيت است،‌ چيتي كه از آن چادر مي دوزند)

پر قيت پيله، سكه نادري

(به سر تا پاي تو سكه ي نادري آويزان است)

2- لالایی (لکی ) چغلوندی: به اعتقادات پاك زنان لُرچغلوندی نسبت به ائمه اطهار (عليها السلام ) اشاره شده است. اين بيت كه از ادبيات غني عاميانه ي لك زبانها گرفته شده ، گاه به عنوان ابيات چل سرو در ايام شادي هم خوانده مي شود.

روله: دس بردم گرتم، مچ پات گرتم

(فرزندم! دست خود را دراز كردم و مچ پايت را گرفتم)

گو ايمامي بي طوافت كردم

(گويي امامي بودي كه تو را طواف كردم)

3- لالایی بروجردی: در اين لالايي بروجردي كه احتمالاً از مناطق مركزي ايران به بروجرد راه يافته، مادر ضمنِ تصوير سازي براي فرزندش از مظاهر طبيعت ، دلتنگي خود را نيز از دوري اقوام بيان مي كند.

لالا لالا لالا لالات و نازه

(لالاي لالاي لالاي لاي خوابيدنت چه آرام است)
بالش زير سرت مخمل تازه

(متكاي زير سرت از مخمل تازه است(نرم است) )
لالا لالائي ت كنم تا مادر ايه

(آنقدر برايت لالايي مي خوانم تا ماه از پشت كوه در آيد )
گوساله گو كويي و شير بيايه

(و گاو كوهي براي گوساله اش پر شير شود )
گواره ات بَوَم و شاخ بيدي

(گهواره ات را بر شاخ درخت بيدي آويزان مي كنم )
لالا لالات كنم و يه اميدي

(و آن گاه به اميد آن كه بزرگ شوي (و دستم را بگيري برايت لالايي مي خوانم) )
سماور جوش زنه اَشير ميشو

(سماور كه پر از شير گوسفندان است ، دارد مي جوشد.
و دل من هم چون دل اين سماور براي ديدن اقوام و خويشاوندانم پر مي زند (مي جوشد) )
دلم پر مي زنه سي قوم و خويشو

(فرزندم! جنس پيراهنت از چيت است،‌ چيتي كه از آن چادر مي دوزند)

4- لالایی بختیاری: در اين لالايي بختياري كه از زبان زنان حاشيه ي شرقي رود "‌سزار" لرستان شنيده شده است،‌مادر با اشاره به روزهاي درازي كه كبك بايد براي گرم نگاه داشتن تخم هاي خود، در لانه به تنهايي بگذراند ، نويد پايان رنج بارداري و روزهاي رشد نوزاد داده مي شود. ضمن آن كه مادر براي خواباندن فرزند خود ، از پرنده اي سخن مي گويد كه نمادي از وفاداري به جوجه بوده و صدايش هم براي بچه ها آرامش بخش است.

لالا لالا لالا لائينه

(لالاي لالاي لاي من)

كوكو هان سر خائي نه
(كبك ها در لانه، سر تخم هايشان خوابيده اند)

5- لالایی الشتری (فیروزآباد) : مادر خود را به باغباني تشبيه كرده كه نهال نورسيده اش رابه اميد ثمر دادن (به بار نشستن) تيمارداري مي كند.

لاوه لاوه يك لاوم بر بارو

(براي فرزند نورسيده ام مي خوانم تا به ثمر برسد)

انو طفل تر سنگ متاوانو

(گريه ي طفل نورسيده، سنگ را هم آب مي كند)

6- لالایی پاپی (سپید دشتی) : فرزند به فيروزه (‌كه هم زيبا و هم گرانبهاست) تشبيه شده است، مادر در اين نوا ،‌ به فرزند خود مي گويد كه امروز دنيا از آن اوست، پس در آن بازي و شادماني كن.

لالايي لالاي لالاي فيروزه

(بخواب اي فيروزه ي من)

بازي كو امروز، دنيا دوروزه

(بازی کن امروز فرزندم كه دنيا دو روزه)

7- لالایی پاپی (قلعه خانجانی): به سهم زندگي كودك از زندگي ساده ي روستايي مبتني بر دام و طيور اشاره دارد. مادر در اين لالايي چنان از نيمروي ساده سخن مي گويد كه گويي خوشمزه ترين غذاها را براي كودكش فراهم مي آورد.

لالا لالا لا لا لا لا لا ئيه
(بخواب! بخواب! بخواب، بخواب فرزند دلبندم)

سي روله كم كنم نون و خائي نه

(براي فرزندم نان و خاگينه اي مي پزم)

8- لالایی لکی : اين لالايي لكي نيز بيانگر اعتقادات مادر (شيعه ي پيرو حضرت علي (ع) ) و همچنين توصيف كننده ي جغرافياي زيست او ست. جغرافيايي كه كوه و جنگل بلوط، نماد آن است .

شكر خدا،‌ شكر علي

(خدا را شكر مي كنم و (به خاطر تولد تو اي فرزند!) شكرگزار علي (ع) هستم )

چِشَ حسيد پوقه ي بلي

(فرزندم چشم حسود بتركد. همچنان كه بلوط بر آتش مي تركد)

9- لالایی لکی : در اين لالايي لكي نيز مادر زندگي خود را وابسته به فرزندي مي داندكه هنوز آن قدر ظريف است كه كمرش به تار مويي بسته است. (ترد و شكننده است. )

مال و مال داريم هر يسه

(تمام زندگي و مايملك من همين فرزندم است )

و تالي مي قي بسه

(كه كمر خود را به تار مويي بسته است)

10 – لالایی لکی : در اين لالايي لري ـ لكي نيز مادر از روزها و شب هايي ياد مي كند كه نوزادش با او بوده ولي از تنهايي و بي اعتنايي فرزند (‌ پس از بارور شدن ) مي هراسد.

لالا لالات كنم خويت نمايي

(لالايي برايت مي خوانم، اما خوابت نمي آيد )
بلنگت مي كنم ويرت نمايي

(وقتي هم كه بزرگ شدي، اين لالايي را به ياد نمي آوري )
لوه لوه كم سيتن دلم

(لالاي فرزندم اي عزيز دلم )
روز و بالينم شو و بغلم

(اي فرزندي كه روز روي دوشم هستي و شب در بغلم آرام مي گيري )
چيمم چيمه را مال بوه ته

(چشم به راه خانه ي پدرت هستم )
گوشم دا و دنگ لوه لوه ته

(و گوشم منتظر شنيدن صداي لالايي ات )

لالایی های اختصاصی لرستان

1- لالایی اجاق کوری بیرانوند و سگوند : اين لالايي كه نشانه ي برتري عشق مادرانه بر باورهاي غلط است،‌در جامعه اي سروده شده كه حتي با داشتن چند فرزند دختر هم ، اجاق خانه را خاموش مي دانند. مادر در لالايي خود به دو ايل مهم لرستان، يعني بيران وند و سگوند اشاره كرده و مي گويد، دختر من از هر دو ايل خواهان دارد . اما آنها خيال باطل مي پرورانند. چرا كه من دخترم را به مشعلدار و مقرب پادشاه هم نمي دهم.

دام دخترم،‌ گيس ماسو هفت رنگ

(مادر من همين دختر است،‌با موهاي هفت رنگ خود)
سگ ون و بيرن ون سرش مي كنن جنگ

(بين ايل هاي سگوند و بيرانوند بر سر دختر من جنگ است )
سگ ون و بيرن ون بيان بوهورن اَش

(سگوند و بيرانوند آششان را بخورند )
مه دخترمه نميه ام و فراش

(من دخترم را به فراش نمي دهم )

2- لالایی دختران کوهدشتی: اين لالايي نيز كه از زبان دختران گراوندِ كوهدشت شنيده شده است، معمولاً‌ توسط دختران براي برادرهاي كوچولو هم خوانده مي شود.

برا برا براكم

(برادرم برادرم برادر كوچولويم )
مال ار رانت جياكم

(خانه اي برايت جدا مي كنم )
ژن ار رانت نكاكم

(برايت همسري انتخاب كرده و به عقدت در مي آورم )
مال ار رانت كراكم

(خانه اي برايت كرايه مي كنم )

3- لالایی بمانی: مادر در اين لالايي با ناتوان نشان دادن خود، در مقابل عظمت خداوند سر تعظيم فرود آورده و راه تواضع را در مقابل پروردگار هستي بخش در پيش گرفته تا خداوند به او رحم كرده و كودكش را برايش نگاه دارد.

دايا كل كور دنوني

(پيرزن كور بي دندان)
كر كچكه نيا سه زوني

(پسر كوچولويش را بر سر زانو نهاده است )
اي خدا كرشه نسوني

(خدايا پسرش را از او نگيري )

4- لالایی شکرانه : در اين بيت مادر نوزاد پسر خود را هديه اي از جانب خداوند مي داند، هديه اي كه در مقابل شكرگزاري خداوند به او اعطا شده است.

شكرش كردم شكرونه
(به شكرانه، شكر خدا را به جا آوردم)

كري ديه وم شاگردونه
(كه او اين پسر را به من به عنوان هديه داد)

5- لالایی شادیانه : در اين بيت ، مادران معمولاً به جاي واژه كُرم (پسرم) نام كودك خود را بر زبان مي آورند. اين بيت معمولاً براي كودكان نوپايي خوانده مي شود كه تازه توانسته اند روي پاي خود بايستند و به همين دليل مادر شادماني اش را از بالندگي پسرش با خواندن اين اشعار نشان مي دهد. (زيبايي سرودن اين شعر ، خصوصاً‌ در روزگاراني كه بيماري بسياري از نوزادان را به كام مرگ مي كشيده ، بيشتر بر جان مي نشيند.)

گل باره سه درو بو
(خانه مان گل باران شده است )

كرُم رته سر بو

(زيرا پسرم بر روي پشت بام رفته است)

6- لالایی تسکینی: در اين بيت نيز خشم مادرانه از كتك خوردن فرزند، به زيبايي و با لطافت بيان شده است و مادر پسرهاي هم سال كودك نورسته اش را تنها به بازي نكردن پسرش با آنها تهديد مي كند .

كُريا كرم ه زنه

(پسر ها ، پسرم را زده اند)
تير كمونشه اسنه

(تير كمانش را از او ستانده اند )
كُريا ريت حونتو

(پسرها برويد به خانه هايتان )
محسن (احسان، احمد ...) آقا نمي يا واتو

(محسن...آقا نمي آيد با شما بازي كند )

7- نوای شوقانه: اين بيت معمولاً به هنگام خواب و به عنوان لالايي خوانده نمي شود. بلكه نوايي مادرانه است كه به شوقِ آمدن كودك از بازي و سلامتي او خوانده مي شود . و مقدمه اي است براي ابراز محبتي به كودك.

دِ در دراما شاطرم

(پسرم كه نان آور خانه خواهد شد ، از در درآمد)

غميانه برد دِ خاطرم

(و با آمدنش غمها را از خاطرم زدود)

8- نغمه استقرا : در گذشته صد علامت تمول مالي اشخاص بود و معمولاً‌ سرمايه داران با داشتن صد تومان،‌ خود را در قله موفقيت مالي حس مي كردند. در اينجا هم مادر ضمن تشبيه چهره ي دخترش به مهتاب، قيمت يك تار موي او را با اين ميزان دارندگي مقايسه مي كند.

دخترم شا دخترم ماهي وريشه
(دخترم شاه دختران است و گويي مهتاب به چهره دارد )

صد تمنو يه قاطري تالي د ميشه

(قيمت يك تار موي او، يك اسكناس صد توماني و يك ماديان است)

9- لالایی کوچ : لوه لوه نيز نوايي است شبيه لالايي . مادر به هنگام خواباندن كودك با چرخاندن زبان در دهان ، موسيقي زيبايي مي سازد كه طفل با شنيدن آن، خستگي كوچ و ظلمت شب، زوزه خوف انگيز گرگ و نا امني فضاي بي حصار سياه چادر را از ياد مي برد.

لوه لوه كم وتونه موشم

(لالاي فرزندم لالاي با تو سخن مي گويم)
دنو طلايي كاكل اوريشم

(با تو كه دندانت طلايي و كاكلت ابريشمين است )
لوه لوه كم لوه بر باري

(لالايي برايت مي كنم تا وقتي كه بهره دهي )
وژم پابويي كرم ژن باري

(و بزرگ شوي و خودم بروم خواستگاري و برايت زن بگيرم)
لوه لوه كم لوه هرسيني

(لالايي مي كنم برايت، لالايي هرسيني(در قاموس مردم لك زبان، مردم هرسين كرمانشاهان خوب روي و زيبايند و خود منطقه هرسين را نيز مكاني خوش آب و هوا مي دانند. )
خال چي نيم ليره اي چال تيني

(خالي به اندازه نيم ليره در گودي گلوي توست )
لوه لوه كم اي دل و اي گيون

(برايت از دل و جان لالايي مي گويم )
ما جاتع بوژم اي سر ديوه خون

(مي خواهم رختخوابت را بالاي ديوان خانه بيندازم )
روله دمكت بوار، ‌بون و دمكم

(عزيزم لبهايت را بگذار به روي لبهاي مادرت )
تا گر ساكت بو دل پر خنه كم

(تا دل پر تمنايم آرام شود )
دم قن دنو قن، لوي باره وه

(عزيزم دهان و دندانت قند، اي كه غم از لبهات مي بارد )
يك ژاره كردي اي نازاره وه

(چه كسي تو را اي فرزند دلبندم اذيت كرده است؟)

10 – لالایی دخترانه : در اين لالايي لري نیز مادر از زیبا یی ها و محسنات دختر خود می گوید.

دختر خانم تو باشي

در حموم نقاشي
آنجا كه سر تراشي

آب گلاب بپاشي
دختر به لو حوضه

سر تا پاش همه سوزه
دختر به لو پله

سر تا پاش همه گُلّه

دختري دارم حمزه

به نازه و به غمزه
زير زانواش مي لرزه

به همه عالم مي ارزه

1 نوشته شده توسط لُرِسّو | لینک ثابت |

294- لباس محلی لرستان

موضوع: 6- آداب و رسوم و فال لری نهم آبان 1385

پوشاک و لباس های سنتی و محلی لرستان

پوشاک سنتی زنان لرستان

لباس زنان لر

       کراس (Keras) یا جومه (Joma) :جومه یا کراس بعنوان تن پوش اصلی زنان لر شناخته می شود که عبارت است از پیراهن بلندی از پارچه های گلدار و رنگی که اندازه و بلندی آن تا روی پا می باشد و آستین های بلند و گشاد دارد . بریدگی کم یقه آن بوسیله یک پولک و اغلب با یک سکه کوچک نقره ای بسته می شود.

                کلنجه (Kolanja) : همانگونه که در بخش ترانه کلنجه زرد وبلاگ نیز به آن اشاره شده ، کلنجه نیم تنه رکابی و بدون دکمه و آستینی است که از پارچه مخمل (به رنگهای روشن و معمولا قرمز و زرد) دوخته می شود. حاشیه های جلو کلنجه را با نوار و یراق های رنگی کرمک دوزی می کنند و جلو سینه آن را تا پایین بوسیله سکه های نقره ای گوشه دار زینت می دهند.

           بال کل (Balkoll) : بال = آستین ، کل = کوتاه ، عبارت از لباس آستین کوتاه مخملی است که معمولا روی پیراهن می پوشند و اندازه آن تا سر زانو و آستین هایش نیز تا زیر آرنج بیشتر نیست . سر آستین ها و حاشیه جلو آن را کرمک دوزی می کنند . این لباس بدون دکمه و جلو باز است و در برخی مناطق لرستان به نام سرداری ( Sardarye) نیز شهرت دارد.

        یال(Yall) : شامل کت مخملی است که نوعروسان و زنان جوان لرستانی عموما هنگام مراسم شاد چون عروسی ها  از مخمل قرمز دوخته و بتن می کنند. معمولا بانوان و زنان مسن نیز اغلب رنگ مشکی و سرمه ای آن را به تن می کنند.

             شاوال(Shauwall) یا پاپوش(Paposh) : به شلوار زیری که از پارچه مشکی و محکم مخصوص دوخته شده گفته می شود . دمپای این شلوار معمولا تنگ و چسبیده به مچ پا است و گاهی بریدگی چند سانتی متری آن بوسیله پولک و یا سکه ای بسته می شود . در موقع بستن آن به کمر از کش استفاده نمی شود و غالبا بوسیله یک بند ضخیم پنبه ای و یا پشمی ان را به کمر می بندند.

           آژیه (Azheyeh) : یا آجیده ،از جمله سوغات بسیار مشهور و مرغوب خاص لرستان بوده که عبارت از گیوه ای مخصوص می شده که رویه آن را زنان می چیندند و زیره آن را که چند لایه چرم خالص و آجدار بود هنرمندانی بنام آژییه کش (Azhyea Kash) آماده و پرداخته می کردند . رویه این پای افزار از نظر بافت به دو نوع مشخص زنانه و مردانه تقسیم شده بود که نوع زنانه آن را نو عروسان نیز می پوشیدند..

                 سرون (Sarvan) :حجاب و پوشش موهای سر و گیسوان عروس لرستانی را بوسیله چارقدهای ظریف و نازک گلدار ابریشمی در رنگ های مختلف می پوشانند و بنحو خاصی سر عروس را با چند تخته از این چارقدها می بندند و دنباله آنها را از پشت سر آویزان می کنند. جلو سرون را بوسیله قطعه های طلا یا نقره و مهره های نفیس و زیبا تزیین می کنند . رنگی این چارقدها را با تخت مشکی که دختران و زنان جوان از آن استفاده می کنند گل ونی (Golvani) و ساده و بزرگ تر آنها را که حاشیه های رنگی و ریشه دار هستند کت (Kat) می گویند که اغلب سرون بانوان لر از این نوع است .

         تره : تره پارچه ابریشمی مخصوصی است که زنان لر به سر می‌‌بندند و بنام ساوه نيز مشهور و خوانده مي شود. تره را زنان لر در حالت عادی می‌‌بندند و برای شرکت در مراسم وجشن و سور، نوعی از آن را به نام گل ونی روی تره می‌‌بندند.

         چارشو( Charshou) : روی تمامی لباس های زنان بویژه عروس را در لرستان بوسیله یک چادر شب سفید و گلدار می پوشانند و سپس او را بر مادیانی سفید رنگ بنام سوزکیو که عنان آن در دست شادوما است سوار می کنند و سرانجام در مقصد داماد عروس را بغل می کند و به چیت جا (Cheteja) یا حجله می برد

پوشاک سنتی مردان عشایر لرستان

لباس سنتی مردان لر

        شال: پارچه بلند وسفیدی است به عرض ۹۰-۶۰ سانتیمتر و به طول ۹-۶ متراز جنس چلوار، که آن را چند دور به کمر می‌‌پیچانند و علاوه بر آن در مواقع ضروری ازآن به عنوان کفن، پیچاندن جای زخم ویا طناب از آن استفاده می‌شود.

        ستره:قبای مخصوصی است که اندازه آن تا زیر زانو بوده، بیشتر در مواقع رسمی از آن استفاده می‌شود و از قدیمی‌ترین نوع پوشاک ایران است.

       کلاه نمدی: کلاه مدور بدون لبه‌ای است که ازنمد ساخته شده است.

       کپنک یا فرجی: یک نوع قبای نمدی پشمی محکم است که معمولاً مورد استفاده چوپانان می‌‌باشد.ودر مواقع جنگ از آن به عنوان لباس رزم استفاده می‌شود, زیرا ترکیب بسیار فشرده‌ای درساخت آن به کار رفته است.

       آژيه وگیوه: نوعی کفش دست ساز محلی که کف آن چرم و یا پلاستیک ضخیم ومحکمی است که رویه آن به وسیله نخ تابیده بافته می‌شود .

         چوغا:نوعی بالا پوش مردانه است ،که بیشتر در منطقه ازنا و اليگودرز لرستان(بختياري) مورد استفاده قرار می‌گیرد. اصولا لباس مردان لر بختياري ۳ قسمت دارد :كلاه، چوغا يا چوخا ( لباس بالا تنه)‌ و شلوار دبيت . چوغا يا چوخا داراي نقش و نگار هاي سياه و سپيدي است كه از روي پاسارگاد، قبر كورش بزرگ ساخته شده است و بيان گر پيروزي سپنتا مينو بر انگره مينو (‌آيين زرتشت سپنتا مينو = فرشته نيك و انگره مينو = اهريمن) است به طوري كه خطهاي سپيد سپنتا مينو ، از پايين به بالا مي آيند و خط هاي سياه كه بيانگر انگره مينو است از بالا به پايين مي آيند و بيان گر پيروزي نيكي بر شومي است. شلوار دبيت كه دمپاچه هاي بسيار گشاد و زيبايي دارد جلوه ويژه اي را به لر مردان بختياري مي بخشدكه نماد و نشاندهنده لر مرد بختياري است كه معمولا با تفنگ بسيار زيبا تر نيز ميشود. مردان اين ايل كلاهي به رنگ سياه و يا سپيد بر سر مي گذارند

بمنظور مشاهده تصاویر لباس مردان و زنان لرستان روي نام موزه فلک الافلاک كه شامل تصاویری از گالری عکس بخش مردم شناسي موزه قلعه فلك الافلاك لرستان مي باشد كليك كنيد.

موزه فلك الافلاك

1 نوشته شده توسط لُرِسّو | لینک ثابت |

282- فال های لرستان (تری تری ترالی)

موضوع: 6- آداب و رسوم و فال لری پنجم مهر 1385

فال لری تری تری ترالی

(تر و تازه و طلایی)

برگرفته از کتاب فرهنگ مردم لرستان نوشته سعید شادابی

اگر در خانواده ای کسی به مسافرت رفته و آنها مسافری در راه داشته باشند و مسافر مورد نظر نیز دیرتر از موعد مقرر به خانه برگشته باشد ، مادر خانواده بچه چند ماهه خود را روی کف دست خود بصورت ایستاده نگه داشته و با خواندن ترانه زیر از او می خواهد تا پای راستش را از کف دست مادر بلند کند :

تری تری ترالی

بچه پار و امسالی

خور ده کار خدا داری

ار سفری میا

پا راسه ته ور داری

تر و تازه و طلایی

بچه پارسال و امسالی

خبر از کار خدا داری

اگه سفر رفته میاد

پای راستت را بردار

چنانچه طفل پای راست خود را بلند کند فال نیک است و مسافر بزودی خواهد رسید و اگر کودک پای چپش را بردارد سفر به طول خواهد انجامید.

1 نوشته شده توسط لُرِسّو | لینک ثابت |

279 - هواشناسی تجربی لرستان

موضوع: 6- آداب و رسوم و فال لری سوم مهر 1385

عقاید هواشناسی در لرستان

برگرفته از کتاب «فرهنگ مردم لرستان » نوشته سعید شادابی

در فرهنگ عامه مردم لرستان ، همچون دیگر مناطق کشورمان بنا به تجربه و نقل قول های منتقل شده ، باورهایی در بین مردم (بویژه عشایر کشاورز و دام دار) بر اساس ظواهر و نشانه های تغییرات جوی وجود داشته و دارد که برخی از آنها عبارتند از :

     چنانچه در روزهای پاییز و زمستان هوا بیش از اندازه گرم و آقتاب در روز شدید و سوزان باشد ، معتقدند روز بعد باید انتظار بارندگی را داشت .

     اگر در بارندگی زمستان روز شنبه هوا صاف نشد و یا روز شنبه بارندگی شروع شد مردم معتقدند بارندگی در روزهای بعد از آن هم ادامه خواهد یافت.

شمه که نکردش خش

(شنبه که هوا صاف و خوش شد)

بردش سی جو رش

( هوا صاف نمی شه تا جوها سفید بشوند)

     در روزهای ابری زمستان و پاییز چنانچه آسمان طرف جنوب و قبله باز و ابرها کنار رفته باشند انتظار باران در ساعات آینده نمی رود. اگر آسمان جنوب قبله را ابرهای سیاه و تیره پوشانده باشد بارندگی ادامه خواهد داشت .

      چنانچه در زمستان و بهار ابرها بسوی مغرب در حرکت باشند بارندگی شدید و طولانی در پیش است . اگر ابرها از مغرب بسوی مشرق و شمال شرقی در حرکت باشند ،روزهای بعد هوا صاف و بدون بارندگی خواهد بود.

اور سور ایواره

(ابر سرخ غروب)

هف شو هف رو نواره

(۷ شب و ۷ روز نخواهد بارید)

     اگر در فصل های پاییز ، زمستان و بهار در هنگام غروب آفتاب ابرهای سمت مغرب آسمان به رنگ قرمز یا نارنجی باشند ، نشانه این است که حداقل تا یک هفته بعد از آن باران نخواهد بارید و هوای صافی پیش روی است

     هرگاه هاله دور ماه در شبهای مهتاب شعاع بیشتری داشته باشد یعنی دایره بزرگ بنظر برسد ، روز بعد از آن بارش باران حتمی است و چنانچه برعکس این باشد (هاله دور ماه دایره کوچک و به ماه نزدیک باشد) روز بعد از آن هوا صاف خواهد بود.

آغل دیر بارو نزیک

(دایره و آغل دور ، باران نزدیک)

آغل نزیک بارو دیر

(آغل نزدیک ، بارون دور)

1 نوشته شده توسط لُرِسّو | لینک ثابت |

267- آداب و رسوم لرستان (فال کوزه)

موضوع: 6- آداب و رسوم و فال لری بیست و هفتم شهریور 1385

فال چهارشنبه آخر ماه صفر

برگرفته از کتاب فرهنگ مردم لرستان نوشته سعید شادابی

       در لرستان علاوه بر چهارشنبه سوری روز چهارشنبه آخر ماه صفر را نیز جشن می گیرند و معتقدند که همه باید در این روز شاد باشند و کینه ها را از دل دور کنند . زنان و دختران در این روز فالی دارند بنام« فال چهارشنبه سوری »یا« فال کوزه» که بصورت ذیل اجرا می شود:

     عصر روز شنبه ، کوزه ای را تا نصفه آب می ریزند و آن را رو به قبله زیر ناودانی قرار می دهند . صبح چهارشنبه هر کس با نیت و آرزوی خاص خود شی نشانه شده ای را درون کوزه می اندازد ، نشانه ها باید با هم تفاوت داشته باشند و هر کسی شی خودش را بشناسد ، نشانه ها معمولا انگشتر نقره ، سنجاق سر و سینه ، سنگ کوچک ، کلید و امثال اینهاست .

    غروب روز چهارشنبه که همه نشانه های خودشان را داخل کوزه انداختند ، دختر بچه ۶-۷ ساله ای را که پیراهن و چادر رنگ شاد (معمولاقرمز) پوشانده اند می آورند ، کوزه را زیر دامن یا چادر او گذاشته و همگی دورش جمع می شوند. ابتدا یکی از زنان مسن هفت « قل هو الله» می خواند و سپس دختر بچه از یقه پیراهنش دست برده و یکی از اشیا را از کوزه بیرون می آورد و آنرا محکم در کف دست خود نگه می دارد . در این موقع یکی از زنان یا دختران حاضر در جلسه که نوبت دارد ، بیتی شعر می خواند ، شعر که قرائت شد دختر بچه مشتش را باز می کند و شی را به همه نشان می دهد . صاحب شی که صاحب فال نیز است از معنی و مفهوم تک بیت مذکور نتیجه نیک یا بد بودن فال خود را در خواهد یافت . اشعار معمولا از اشعار لری معروف در بین مردم لرستان است از جمله:

یا علی حنایی رسیم و مطلو

دلم ساکت بی ژ پژاره شو   (نیک و خوب)

خدا برسان روزی قلیانم

تماکو فروش بکه مهمانم     ( بد)

       در بروجرد ، الیگودرز و روستاهای اطراف آن گاهی از اشعار معروف فارسی نیز برای این فال استفاده می کنند :

سر کوه بلند فریاد کردم

امیرالمومنین یا شاه مردان

امیر المومنین را یاد کردم

دل ناشاد ما را شاد گردان

1 نوشته شده توسط لُرِسّو | لینک ثابت |

240 - نیمه شعبان در لرستان

موضوع: 6- آداب و رسوم و فال لری پانزدهم شهریور 1385

جشن نیمه شعبان در لرستان

ازکتاب فرهنگ مردم لرستان نوشته سعید شادابی

          یک روز قبل از نیمه شعبان و زاد روز تولد صاحب الزمان(عج) اهالی لرستان تدارک این روز را می بینند . مغازه داران ، مغازه خود را با فرشهای نفیس ایرانی و پارچه های رنگارنگ و زیبا آذین می کنند ، بویژه در بازار اصلی شهرها ، خیابان ها را با چراغانی و تزئینات بسیار دیدنی سرپوشیده می کنند و تا پایان روز تولد ، بوسیله نقاشی و خطوط زیبایی از جمله با چسباندن پنبه و با خطی خوش این روز را به همه تبریک و تهنیت می گویند.

          در سراسر بازار ، مردم لرستان همچون دیگر مردم کشورمان ، شور و شوق وصف ناپذیری داشته و از مهمانان با چای و شیرینی و نذری های دیگر پذیرایی می کنند ، مداحان و مرشدان شهر نیز در وصف آقا امام زمان با صدای گیرا و دلچسبی به خواندن اشعار می پردازند . در گوشه و کنار نیز صدای کمانچه و ساز و دهل بگوش می رسد.

       بمناسبت این روز اهالی قصه هایی دارند ، از جمله این داستان که : به اعتقاد مردم کیخسرو فرزند سیاوش نمرده و زنده است و بصورت طلسم در آمده و زمانی که آقا امام زمان (عج) ظهور می نمایند به فرمان خداوند این طلسم خود بخود می شکند و کیخسرو و شش نفر از همراهانش که یکی از انان بیژن است بیدار می شوند و در رکاب امام عصر شمشیر می زنند. انها همچنین عقیده دارند که این طلسم در کوه شازند(واقع در شمال شرقی شهر بروجرد و جنوب اراک ) واقع شده است . این کوه را از ان جهت شازند(شاه زنده) می گویند که کیخسرو در آن زنده است و به همین دلیل این کوه نزد اهالی جایگاه خاصی دارد و زمانی که نام شازند آورده می شود ، فرد طرف صحبت می گوید ، خداوند در فرستادن امام زمان (عج) شتاب فرمایند.

1 نوشته شده توسط لُرِسّو | لینک ثابت |

220 - رسم و آداب عروسی در لرستان (قسمت اخر - آداب عروسی عشایر لرستان )

موضوع: 6- آداب و رسوم و فال لری سی و یکم مرداد 1385

نگاهی به رسم و آداب عروسی در لرستان

(آداب عقد وعروسی در خرم آباد )

بخش پنجم - عروسي عشایر و روستاهای لرستان

        مراسم نافه بر و دستگیرونی که انجام شد و کلیکونه (Kelekona - حلقه نامزدی) را عروس در انگشت کرد ، مطابق قرار قبلی روزی تعدادی زن و مرد به خانه عروس می روند و گوسفندی با همراه مقداری کالای لازم با خود می برند. از جمله این کالاها علاوه بر لباس عروس معمولا یک قبضه سلاح (عمدتا تفنگ برنو و اخیرا کلاشینکف) یا یک راس قاطر است که انها را با عنوان نوا شیرینی (Noa Shirini) به پدر یا برادر عروس پیش کش و هدیه می کنند. برخی اوقات نیز بسته به میزان بودجه و علاقه ، چندین خلات (Khelat - خلعت و کادو ) نیز برای نزدیکان عروس هدیه می برند.

         پس از چند روز عروس و داماد به همراه نزدیکان و اقوامشان جهت عقد رسمی عروس و داماد به محضری در شهر می روند و پس از ثبت عقد به محل سکونت خود در روستا یا سیاه چادر بازمی گردند. بدنیال شرعی شدن و رسمیت یافتن عروسی، تعدادی از خانواده های دو طرف عروس و داماد برای کاردورسی (Karduresiye) به شهر نزدیک محل اقامت خود می روند تا اقدام به تهیه جیازی (Jeyazye - جهیزیه ) برای عروس نمایند. تامین مخارج این خرید ها اغلب بر عهده داماد است . معمولا خرید تعداد زیادی دستمال و مقدارلازم نقل و شیرینی از جمله اقلام ضروری اینگونه خریدها می باشد. در بازگشت از این خرید هاست که داماد حق دارد تا گاهی بدیدن عروس برود و اصطلاحا حق زومارشتی (Zomarushtye) خواهد داشت .

            هنگامی بردن عروس به خانه شوهر که اصطلاحا به آن عروس برون(Aroosbaron) می گویند ، چندین سوار زن و مرد با لباسهای زیبا و خوش رنگ محلی مزین به حمایلی از قطار فشنگ و تفنگ ، با همراهی ساز و دهل بخانه پدر عروس می روند تا عروس را سوار بر مادیان سفیدی بنام سوز کیو (Soz Keyo) نمایند . روی مادیان را نیز هنگام عروس برون با پارچه های زیبا و رنگارنگی نوعی زین زیبا بنام تلمیت (Talmit) می بندند . هنگام نزدیک شدن سواران همراه داماد به روستا یا سیه چادر محل اقامت عروس ، اهالی عموما سعی در مراقبت از دام و طیور خود دارند ، چراکه در این روز مطابق رسمی پذیرفته شده ، تفنگ چیان همراه داماد یا (زوماون Zomavan) می توانند به حساب پدر و خانواده عروس بسوی دام و طیور اهالی محل سکونت خانواده عروس شلیک نموده و در صورت هدف قرار دادن آنها ، شکار را نصیب خود نمایند. البته فردای این روز همراهانی از خانواده عروس نیز که جهت سرزدن یا رساندن عروس به خانه داماد به روستا و محل اقامت داماد می روند و متقابلا حق شکار و شلیک به دام ها و طیور متعلق به اهالی محل سکونت داماد را با تقبل هزینه غرامت آن از سوی خانواده داماد دارند.

         بدنبال شکار و صرف نهار و چای و شیرینی ، عروس سوار بر سوز کیو اماده رفتن به خانه بخت می شود. معمولا مادر عروس یا یکی دیگر از زنان طایفه عروس قبل از عزیمت دخترشان کمر عروس را با شالی زیبا و رنگین به نیت آوردن هفت پسر کاکل زری می بندند و زنی نیز (معمولا مادر عروس) حامل ظرف حلوای عروس بعنوان راهی نمودن غذای عروس نیز می شود تا مراسم ربودن حلوا توسط سوارکاران نیز اجرا کرد . سینی حامل حلوا با مسابقه و رقابت سوارکاران جهت رساندن زودتر خود به حلوا و ربودن خوردن قاشقی یا انگشتی از آن برای برکت و خوش یمنی تا تمام شدن تمم حلواها و دست بدست ربودن سینی مذکور ادامه خواهد یافت .

      در محل اقامت و سکونت داماد ، خانواده داماد تدارک نهار یا شام مفصلی را در محیطی سرسبز و با صفا با برپانمودن کولا (Kola - آلاچیق و سایبانی که عموما از شاخ و برگ درخت بلوط درست می کنند) می بینند . کف کولا و سیاه چادر را با قالی و نمد ها و گلیم های زیبا و نقش دار مفروش می نمایند. با نواختن ساز و دهل زنان و مردان لر دست بدست هم مشغول باخته (Bakhte) یا رقصیدن می شوند . با نزدیک شدن کاروان حامل عروس به آبادی ، نوازندگان مستقر در محل اقامت داماد با ساز و دهل با همراهی سوارکان محلی با شلیک تیر و نواختن ساز به استقبال کاروان حامل عروس می روند. در این هنگام حاضران و نزدیکان دو خانواده عروس و داماد با پرداختن پول به سازنه (Sazena - نوازندگان ساز) و بازنه (Bazena - بازی و رقص کنندگان ) و چوبی کش (Chobi kash - سر دسته رقص های محلی ) آنها را شوا (Shava - شاباش) می نمایند. از مهمانان نیز هنگام صرف غذا با عموما پلو گوشت آماده در سینی های غذاخوری بنام مجمه (Majma) پذیرایی می شود که لذت آن نیز بنا به تجربه ، خوردن غذای عروسی در مجمه با دست و پنجه پاکیزه است .

         پس از صرف نهار یا شام و چای و شیرینی و قبل از متفرق شدن مدعوین و حاضران ، مراسم گذاشتن گل (Goll - سینی بزرگ پر از دستمال و نقل و شیرینی ) برگزار می شود . در این مراسم گل (سینی حاوی دستمال ها) را نزد تک تک حاضران در جشن عروسی می برند و حاضران با انتخاب دستمالی ، برحسب توان مالی و نزدیکی و خویشاوندی یا عمل متقابل ، مبلغی پول در سینی می گذارند . مبالغ مذکور در حضور کلیه افراد و خانواده عروس و داماد شمرده و یادداشت (هم برای عمل متقابل و هم ثبت میزان جمع آوری شده ) و به همه اعلام می شود و مراسم خاتمه می یابد .

         معمولا یک هفته بعد از عروسی افرادی از سوی خانواده عروس به خانه داماد می روند تا عروس را جهت تاکید بر اکرام و تکریم خانواده خود به نزد پدرش ببرند . داماد نیز پس از مدتی کوتاه با همراهان خود به خانه پدر عروس می روند تا عروس خانم را بازگرداند و عروس خانم هم در بازگشت از خانه پدر (باووه) به خانه شوهر، مقداری هدیه و سوغات بنام باوونی (Bawonye) با خود می آورد .

در برخی مواقع و پاره ای از مناطق عشایری ، خانواده عروس ۱ یا ۲ نفر و گاهی خانواده ای کم جمعیت را بخاطر عدم دلتنگی عروس و همدلی و کمک دخترشان بنام سرجیازی (Sarjeyazye- سرجهازی و سر جهیریه ) همراه عروس روانه خانه شوهر می کنند تا برای همیشه در بین طایفه داماد بماند و با آنها زندگی کنند. طایفه و خانواده داماد نیز معمولا با در اختیار گذاشتن زمین کشاورزی یا دام و امکانات لازم دیگر از حضور انان استقبال می نمایند . ظاهرا با گذشت زمان در مواردی ، گاهی این افراد مورد بی مهری و آزار طایفه داماد نیز قرار گرفته اند، زیرا ضرب المثل لری « مر سر جیازی دآتم» (مگر سرجهیزه مادرت هستم ) را در لرستان زمانی بکار می برند که فردی مورد آزار و اذیت و به مهری دیگران قرار گرفته و در پاسخ کم لطفی های دیگران بکار می رود .

1 نوشته شده توسط لُرِسّو | لینک ثابت |

219- آيين عروسي در لرستان (4)

موضوع: 6- آداب و رسوم و فال لری بیست و نهم مرداد 1385

نگاهی به رسم و آداب عروسی در لرستان

(آداب عقد وعروسی درخرم آباد )

بخش چهارم - عروسي لري بروايت رسانه ها

روایت ایرنا و صدا و سیما از آیین عروسی لری

آيين عروسي سنتي در استان لرستان

منبع : خبرگزاري جمهوري اسلامي ‪۸۵/۰۴/۱۳

مراسم عروسی در لرستان

منبع : واحد مرکزی خبر (بدون تاریخ )

نگاهی به آیین عروسی سنتی

در استان لرستان(IRNA)

استان لرستان سرزميني زيبا با آب وهوايي دلپذير و محصور دركوههاي مرتفع و سخت گذر در سلسله جبال زاگرس واقع شده است.

لرستان با قدمتي چند هزار ساله داراي آداب، رسوم وآيين‌هاي سنتي فراواني است كه هر كدام ريشه در فرهنگ ديرينه مردم اين ديار دارد.

مراسم جشن عروسي در استان لرستان همواره براي افراد بومي و غير بومي در اين استان جالب توجه بوده است.

مراسم عروسي در استان لرستان به قدري جذاب و دلپذير است كه افراد دعوت شده از ساير نقاط كشور معمولا خود را به اين آيين مي‌رسانند.

" سرنجه "گرفتن نخستين مرحله آيين عروسي در لرستان است كه معمولا توسط زنان لر انجام مي‌گيرد.

پس ازاينكه داماد عروس مورد نظر خود را انتخاب كرد موضوع را با خانواده خود در ميان گذاشته تا مقدمات كار را فراهم نمايند.

در اين ميان خانواده داماد نيز چند نفر از زنان مسن و با تجربه فاميل خود را مطلع كرده و به بهانه‌اي به منزل عروس فرستاده تا وي را از نزديك مورد ارزيابي قرار دهند.

در اين مراسم زنان لر آدابي مانند پذيرايي ، نوع برخورد، آداب معاشرت و حتي زيبايي عروس را زير نظر گرفته و به اصطلاح سرنجه وي را مي‌گيرند.

پس از اينكه اين افراد از صحت و سلامت روحي و جسمي عروس مطمئن شدند به اصطلاح مي‌گويند كه مرحله "سرنجه " را با موفقيت انجام داده و خانواده داماد اجازه انجام مراحل اوليه خواستگاري و به اصطلاح "كيخايي" داده مي‌شود.

در اين مرحله خانواده داماد چندين نفر از ريش سفيدان و افراد بزرگ طايفه خود را انتخاب كرده و روانه منزل عروس كرده تا مقدمات كار "كيخايي" را انجام دهند.

اين مرحله از عروسي در واقع پا درمياني افراد بزرگ طايفه و به نوعي تضمين دادن آنان به منظور تاييد داماد در مورد خصوصيات فردي و اجتماعي وي به خانواده عروس است.

پس از اينكه اين ريش سفيدان نظر خانواده عروس را جلب كردند مقدمه كار "كيخايي " فراهم شده و خانواده و فاميل داماد پس از چند روز رسما به خواستگاري از عروس مي‌روند.

در اين مرحله خانواده عروس اقدام به طبخ غذا براي خانواده داماد كرده و پس از صرف غذا يك نفر ريش سفيد مجلس به نمايندگي از خانواده داماد رسما تقاضاي خواستگاري از خانواده عروس را اعلام مي‌كند.

ريش سفيد ياد شده در اين مرحله ضمن تشكركردن از خانواده عروس بخاطر پذيرفتن ميهمانان اين جمله معمول را عنوان مي‌كند كه " آمده‌ايم تا فرزندمان ( داماد) را به غلامي (دامادي ) بپذيريد.

پس از اين مرحله خانواده عروس نيز شرطهاي خود را براي قبول اين وصلت اعلام كرده و چند روز هم به خانواده داماد فرصت مي‌دهند تا شرطهاي آنان را بررسي كنند و درصورت قبول شرايط ، بعد از چند روز رضايت خود را به خانواده عروس اعلام مي‌دارند.

پس از انجام اين مرحله مهريه عروس تعيين و باتوافق طرفين مبلغي به رسم "شيربها" به مادر عروس اهدا مي‌شود.

همچنين در اين مراسم فهرستي با عنوان "سياهه" كه در آن صورت جهيزيه مطالبه شده توسط خانواده عروس از خانواده داماد، نوشته شده توسط يكي از افراد فاميل خوانده و به امضا طرفين مي‌رسد.

در ادامه مراسم "دست بوس" پس از خواندن چند آيه از قرآن و بيان روايات اسلامي درخصوص سنت حسنه‌ازدواج رسما توافق دو طرف ( عروس و داماد ) با اين پيوند اعلام مي‌شود.

پس از آن يك نفر از مردان فاميل داماد بلند شده و دست پدر عروس را به نشانه تشكر مي‌بوسد و پس از آن اعلام مي‌شود كه عروس و داماد بصورت رسمي نامزد شده‌اند.

فرداي آن روز داماد بايد گوسفندي را به درب منزل خانواده عروس آورده و با اهداي آن رسما از خانواده عروس تشكر نمايد.

"حنابندان" از جمله رسوم رايج در آيين عروسي مردم اين ديار بوده كه يك شب مانده به مراسم عروسي در منزل عروس برگزار مي‌شود.

در اين مراسم خانواده داماد به همراه اقوام نزديك خود با حضور در منزل عروس علاوه بر اهدا هداياي مختلف به‌عروس دست و پاي او را به نشانه خوشبختي و سعادت وي حنا مي‌گيرند.

يكي از آداب ويژه مردم لرستان كه در آيين‌هاي عروسي مردم اين ديار رايج است رقص و پايكوبي به همراه بازيهاي سنتي و محلي است.

ساز و سماع، كمانچه و تنبك از آلات موسيقي است كه در آيين عروسي لرها از آن استفاده مي‌شود.

وقتي صداي ساز بلند مي‌شود لرها دوست دارند كه با اين نوا همراه شوند، زن و مرد، پيرو جوان دست در دست يكديگر يكي شده و به اصطلاح محلي مي‌رقصند.

معمولا رقص بومي با ريتمي آرام در مقام سنگين سما (رقص سنگين) توسط نوازندگان محلي با نواختن سرنا و دهل در ميان عشاير و روستاييان و كمانچه و تنبك در شهرها اجرا شده و يا در مقام‌هاي ديگر به نام دوپا، سه پا، شانه شكي به اوج خود مي‌رسد.

در اين مراسم شركت‌كنندگان دست در دست يكديگر به نشانه اتحاد و تقسيم شادي‌هايشان از چپ به راست به اجراي حركات موزون كه رقص محلي رايج منطقه است مي‌پردازند.

در بيشتر آيين‌هاي عروسي مردم اين استان، ترانه‌هايي كه معمولا بدون همراهي ساز و تنها با هم آوايي زنان بوده اجرا شده كه ازجمله آنها مي‌توان به سيت بيارم (هدايايي كه به عروس اهدا مي‌شود) بينابينا و برزان برزان اشاره كرد كه هر كدام از اين نواها در نوع خود شورانگيز و زيبا است.

در بيشتر آيين‌هاي عروسي مردم اين استان به ويژه درمناطق روستايي و عشايري ميهمانان خود را با بازي شاد "قيقاچ" سرگرم مي‌كنند.

در بازي قيقاچ جوانان و مردان عشاير سوار بر اسب سعي در تير اندازي به سوي اهداف ثابت و از پيش تعيين شده دارند و هر كس كه بتواند در حال سواركاري به هدف بزند برنده اين بازي محسوب مي‌شود.

در روز عروسي خانواده داماد با غذايي كه معمولا از برنج و گوشت گوسفند تهيه مي‌شود و در اصطلاح عاميانه به "بز برنج" معروف است مهيا كرده و از ميهمانان پذيرايي مي‌كنند.

در گذشته‌هاي نه‌چندان دور داماد پس از اتمام مراسم عروسي ، عروس را سوار بر اسب كرده و به خانه خود مي‌برد و افراد فاميل نيز به عنوان شادباش در اطراف عروس و داماد با سلاح گرم تير هوايي شليك مي‌كردند.

در راه اقوام نزديك داماد برخي از جهيزيه سبك عروس را در طبق‌هاي بزرگ بر سرنهاده و هلهله كنان آنان را تا منزل داماد حمل كرده و شروع زندگي مشتركشان را جشن مي‌گرفتند.

مراسم عروسي در لرستان (IRIB)

اگر بخواهند براي پسري همسري اختيار كنند طبق توافق خانواده پسر و دختر با تعيين وقت به خواستگاري ميروند. بعضي مواقع هم ممكن است اين پسر و دختر در كودكي با هم نامزد شده باشند. يعني موقعي كه اين دختر متولد شده باشد در هنگام بريدن ناف او طبق درخواست قبلي خانواده پسر بچه ميگويند: اين دختر را به فلان پسر بچه خواهيم داد و در همان ايام كودكي اين پسر و دختر با هم نامزد مي شوند و به اين مراسم مي گويند: "نافه برييه" (نافه بريده) nafa boriyaدر هر حال اين پسر و دختر چه نامزد باشند چه نباشند، اگر پدر دختر موافق بود قرار بر اين ميشود كه مثلا فردا شب خانواده پسر براي مراسم خواستگاري و خرج بريدن به صرف شام به منزل دختر بروند. در شب مذكور پدر دختر گوسفندي سر مي برد و از خانواده پسر پذيرائي مي شود.

بعد از صرف شام مجلسي براي خرج بريدن تشكيل ميدهند. خرج بريدن بدينگونه است كه خانواده پسر ميبايست چند سر اسب و گاو و گوسفند و مقداري پول به خانواده دختر بپردازند. بعضي مواقع بجاي خرج بريدن اسب و گاو و گوسفند مبلغي را تعيين ميكنند كه اين مبلغ بين سي الي پنجاه هزار تومان مي باشد و همچنين مبلغي به عنوان شيربها تعيين مي شود كه به آن ميگويند: "هشكه" (خشكه) khoshka به غير از اين مبالغ داماد موظف است مقداري برنج و روغن و قند و چاي به منزل پدر عروس ببرد كه به آن ميگويند: "آوازيفه" (آب وظيفه) ow azifaبعد از مراسم خرج بريدن و موافقت پدر دختر، يكي از خانواده پسر كه معمولا" برادر او مي باشد، بلند شده و بعنوان تشكر دست پدر دختر را مي بوسد. به اين مراسم دست بوسان گويند كه بعنوان تشكر و نامزدي دختر و پسر ميباشد.

هنگاميكه خانواده پسر ميخواهند بروند پدر پسر از پدر دختر ميخواهد كه فردا با چند تن از آشنايانش به صرف نهار و همچنين براي بردن چند اسب و گاو و گوسفند تعيين شده به منزلش بيايند.

در روز مقرر پدر دختر با چند تن از اقوام نزديك خود به منزل خانواده پسر مي روند. بعد از صرف نهار قرار روز عقد را مي گذارند. قبل از رفتن پدر پسر تعدادي اسب و گاو و گوسفند تعيين شده خرج بريدن را طبق انتخاب پدر دختر و همراهانش به آنان ميدهد كه همراه خود مي برند.

چند روز قبل از عروسي عده اي زن كه از نزديكان داماد هستند براي تهيه و مقدمات لباس دوزي به منزل عروس ميروند، و به اين مراسم "رخت برو" (رخت بريدن) گويند.

بعد از مراسم عقد، جشن عروسي برگزار مي شود. اين جشن هم در منزل خانواده داماد و هم در منزل عروس برگزار ميشود كه معمولا" تايك هفته به طول مي انجامد، در اين جشن "لوطي" luti (مطرب _ نوازنده) مي آورند كه ساز و دهل بنوازد. سازهاي محلي عبارتند از كمانچه، سرنا، دهل، ني، تنبك و غيره. با اين سازها، آهنگهاي مختلف نواخته ميشود كه همراه آن ترانه هاي مختلف محلي خوانده مي شود.

برخي از اين ترانه ها با آهنگ ملايم و برخي ديگر با آهنگهاي تند و شاد نواخته مي گردد كه با آنها رقص هاي دست جمعي محلي از قبيل دو پا، سه پا، لزوم لرزان و شانه شكي اجرا ميگردد. همچنين با اين آهنگها و ترانه ها رقص تك نفري و رقص دو نفري كه با چوب مي باشد اجرا ميگردد.

اگر در اين زمان عده اي تازه وارد به جشن عروسي بيايند نوازندگان با نواختن آهنگي دل انگيز به پيشواز آنها ميروند و در نزديكي آنها از نواختن ساز خودداري مي نمايد و تا مبلغي پول از آنها دريافت ننمايد سازها را بصدا در نمي آورند.

اجراء اين مراسم شكوه خاصي به جشن ميدهد. بعضي از تماشاگران هم مقداري پول به يكي از همراهان نوازندگان مي دهند تا او يكي از كساني را كه ميرقصد "شوا" shava (شاباش) نمايد و او هم به افتخار شخصي كه ميرقصد با صداي بلند داد ميزند "شوا شوا" shava shava و نام آن شخص را كه ميرقصد بزبان مي آورد سپس ميگويد "هوا دارش" hava _ dares (طرفدارش) فلاني (كسي كه پول به او داده) نميرد.

روزي كه عروس و داماد عقد كرده اند عده اي از بستگان نزديك داماد به منزل عروس ميروند تا شب را در آنجا بگذرانند و صبح عروس را همراه خود به منزل داماد بياورند كه به اين رسم مي گويند: "پابيي" pa beyi

(پاي عروس كه منظور آوردن عروس از خانه پدر بنزد داماد ميباشد).

اين عده متشكلند از عده اي زن و مرد كه بعضي از مردان سوار بر اسب و تفنگ بهمراه دارند. همگي از آشنايان و نزديكان داماد مي باشند و وقتي به روستاي عروس نزديك ميشوند، سواركاران به روستاي عروس مي تازند و اگر گاو و گوسفند يا مرغ و خروسي ببينند به حساب پدر عروس به آنها شليك ميكنند و از آنها مي كشند. پدر عروس هم موظف است پول غرامت دامهاي كشته شده را به صاحبانشان بپردازد. البته عده اي سوار كار از بستگان عروس هم فرداي آن روز كه عروس را تا منزل داماد همراهي ميكنند نيز متقابلا" هر چه گاو و گوسفند يا مرغ و خروس در روستاي داماد ببينند به حساب پدر داماد با شليك گلوله از دامها خواهند كشت كه معمولا" هر دو طرف قبل از آمدن اطرافيان متقابل به مردم روستاي خود ميگويند دامهاي خود را جلوي چشم نگذارند اما هميشه بطور اتفاقي چند گوسفند يا بز و مرغ و خروس در روستا مي پلكند كه نصيب گلوله ها مي گردند.

خلاصه اگر بستگان داماد هنگام آمدن به روستاي عروس چند گوسفند يا مرغ و خروس را شكار كرده باشند در شب نشيني در منزل عروس با افتخار از فتح امروز خود با بستگان عروس صحبت كرده و به شوخي به آنها كنايه مي زنند كه "اگر شما فردا به روستاي داماد بيائيد تير انداز تر دستي مثل ما نداريد كه بتواند حتي يك مرغ را شكار كند". بستگان عروس هم ميگويند: "شاهنامه آخرش خوش است، اگر همه دامها را از ترس ما مخفي نكرده باشيد، فردا مي بينيد تيرانداز تردست يعني چه. اين چيز هايي را كه امروز در روستاي ما شكار كرديد، خودمان آنها را در تير رس شما قرار داديم تا برايتان متنوع باشد، بچه اي هم مي توانست آنها را شكار كند."

بعد از اين صحبت ها مردان تا نيمه هاي شب در اين جلسه ها با همديگر صحبت ها و شوخي ها خواهند كرد و زناني كه از طرف داماد آمده اند بعد از صرف شام در مراسم "حناونو"(حنا بندان) hana_vano شركت مي كنند و دست و پاي عروس و خود را حنا مي گذارند. البته تا مادر داماد مبلغي به عنوان "پرترونه" par_tarona (گوشه روسري يا شال زنانه) به مادر عروس نپردازد نمي توانند اجازه مادر عروس را براي حنا گذاردن به دست و پاي دخترش را بگيرند. بعد از پرداخت "پر ترونه" par _tarona مادر عروس اجازه مي دهد كه اين مراسم بر گزار شود.

در اين هنگام عده اي هم به رقص و پايكوبي به دور آتشي كه در وسط افروخته اند مشغول هستند و آخر شب بستگان داماد در منزل عروس استراحت ميكنند.

صبح زود بعد از صرف صبحانه مادر عروس حلواي زيادي از روغن حيواني و آرد و شكر بعنوان پشت پاي عروس درست ميكند.

در اين زمان مراسمي با اسب انجام ميگيرد كه اين مراسم مسابقه ربودن حلوا از دست مادر عروس ميباشد و به اين صورت است كه مادر عروس كاسه اي پر از حلوا را با يك دست بلند مي كند و در يك جاي معين مي ايستد و سوار كاران با شروع مسابقه از دور به سوي او مي تازند. حال هر كدام از سوار كاران زودتر به او برسد كاسه حلوا را از دست او ميگيرد و با سرعت به اسب خود مي تازد و دور مي شود، و در حين اسب سواري از حلوا ميخورد. حال اگر اسب سواري ديگر به او برسد او موظف است كاسه حلوا را به آن سواركار بدهد، اين سواركار هم به اسب خود مي تازد و در حين سواركاري از حلوا مي خورد و اگر سواركاري ديگر به او برسد، مي بايست كاسه حلوا را به او بدهد، و به همين ترتيب اين مسابقه ادامه دارد تا اينكه كاسه حلوا خالي شود.

بعد از اين مراسم خانواده عروس جهيزيه دخترشان را كه شامل: فرش دستباف، لحاف تشك، نالي،بالشت (متكا )، "هور رسبو" hur_rasbo (نوعي خورجين يا كيسه بزرگي كه از وسط دو دهانه دارد و در آن لباس، خوراكي و يا لوازم ديگر مي گذارند و جنس آن از الياف فرش است) "ماشته" (جاجم يا نوعي رختخواب پيچ كه از پشم درست شده و رنگهاي مختلفي بصورت چهار خانه در آن بكار رفته است) لباس و چيز هاي ديگري كه احتياج دارد و قبلا آماده كرده اند در "خنچه"khoncha (طبق جهيزيه) مي گذارند و به همراه دخترشان كه لباس نو پوشيده و سوار بر اسب، و آينه اي در جلويش قرار گرفته به منزل داماد مي فرستند.

البته قبل از بردن عروس برادر داماد شالي را بدور كمر عروس بسته و هفت بار گره مي زند. در اين شال مقداري نان و روغن حيواني يا پنير قرارداده اند پس از آن برادر داماد دست عروس را گرفته و او را سه بار به دور "تژگا" Tazhga (تشگاه يا آتشگاه، چاله ايست كه در آن با چوب آتش درست كرده اند) مي چر خاند كه به نيت پاكي و سعادت مي باشد. ناگفته نماند هنگام چرخش عقد نامه را كنار "تژگاه " مي گذارند.

رسم بر اين است كه هنگام بردن عروس عده اي از بستگان داماد سعي مي كنند لوازمي را در هنگام رفتن از منزل پدر عروس بدون اينكه كسي متوجه شود به منزل داماد بياورند. حال اگر خانواده عروس يا بستگانشان كسي را در هنگام برداشتن لوازم بگيرند، ميبايست از آن لوازم چشم پوشي بعمل آورند و آنها را سر جايشان بگذارند. معمولا در اينطور مواقع خانواده عروس تمام لوازم قابل حمل را از نظر پنهان خواهند كرد. البته اين رسم در گذشته بصورتي ديگر بوده و اكنون به اين صورت در آمده زيرا كه در گذشته اگر پدري جهت خواستگاري و همسر اختيار كردن براي پسرش به نزد پدر دختري ميرفت، پدر دختر از او سوال مي كرد كه پسر شما مرد شب است يا روز؟ منظور اين بوده كه "آيا پسر شما دل و جرات بلند كردن لوازم يا غارت كردن دامها را در شب يا روز از منزل دشمنانش را دارد يا خير"؟ كه اين خود در گذشته افتخاري محسوب مي گشته است. پدر پسر در جواب مي گفته "بله پسر من هم مرد شب است و هم مرد روز" حال اين پسر مي بايست گفته پدرش را به پدر دختر ثابت كند. مثلا اگر شده يك شب به منزل پدر دختر برود و بدون اينكه او بيدار شود فشنگي زير سرش بگذارد و بيايد. در هر حال اين رسم بصورت ياد شده بالا در آمده است.

خلاصه وقتي كه مي خواهند عروس را بياورند براي عروس اسپند دود مي كنند و او را در حالي كه سوار بر اسب مي باشد با جهيزيه و نواختن ساز و دهل و شليك گلوله هوايي به همراه بستگان داماد و عده اي از بستگان خود عروس روانه روستاي داماد ميكنند.

اگر در بين راه عده اي پسر بچه جلوي راه قرار گيرند، آنقدر جلوي راه عروس مي ايستند تا يك نفر كه براي اين منظور مقداري نقل و نبات و شيريني يا سكه همراه خود دارد مقداري از اينها به بچه ها بدهد و آنها هم كنار كشيده و راه را باز ميكنند. اين رسم اكنون طور ديگري انجام ميگيرد به اين صورت كه اگر در بين راه كسي در كنار جاده مشاهده گردد مثلا" چوپانان و عابرين، يك نفر از همراهان عروس در حال حركت دستمالي از نقل و شيريني به سوي آنها پرتاب مي كند.

در نزديكي روستاي داماد عده اي از سوار كاران كه با خود تفنگ حمل مي كنند و قبلا" در روستاي داماد بوده اند به پيشواز عروس مي آيند و با شليك گلوله هوايي و نواختن ساز و دهل به عروس خوش آمد مي گويند.

در اين هنگام بستگان عروس كه براي همراهي كردن او آمده اند با اسب هاي خود به روستاي داماد مي تازند تا بلكه با شليك گلوله گوسفند يا مرغ و خروسي را به حساب پدر داماد شكار كنند.

در اين زمان صداي گلوله و هياهوي مردان و زنان و صداي ساز و دهل و شادي مردم چنان شور و نشاطي دارد كه قلم از وصفش عاجز است.

در جلوي پاي عروس گوسفند ها سر مي برند و داماد عروس را از روي زين به بغل مي كشد، و او را با خود به "چيت جا" chiteja (چادر و حجله عروس) مي برد.

در اينجا اگر داماد به عروس هديه يا پولي نپردازد، عروس نمي نشيند. به اين رسم "ري گشونه" ri goshona (صورت گشودن) مي گويند.

در گذشته رسم بر اين بود كه مهمانان شركت كننده در جشن عروسي با خود گوسفند و بز يا پول براي داماد مي آوردند و خانواده داماد هم بعد از صرف ناهار يا شام به هر يك از مهمانان خود دستمالي پر از شيريني و نقل و نبات مي دادند.

اما اكنون معمولا بعد از صرف غذا يك نفر از طرف خانواده داماد سيني بزرگي بدست ميگيرد و اول آنرا نزد بزرگ مجلس مي برد و او هر چه قدر پول در سيني انداخت ساير مهمانان مي بايست كمتر از آن پول در سيني بيندازند، و اين خود براي محترم شمردن بزرگ مجلس است.

خلاصه بعد از صرف ناهار بستگان عروس با بستگان داماد به صحبت پرداخته و در باره شكار كردن امروز خود، بالحن شوخي خواهند گفت: "ديديد كه تير اندازان واقعي چه كساني بودند."

معمولا بعد از اين صحبتها بز يا گوسفندي را در فاصله بسيار دوري روي تپه مي گذارند و با هم مسابقه تير اندازي ميكنند و بعد از آن بستگان عروس مي روند.

صبح روز بعد مادر عروس همراه با يكي دو زن از بستگان خود جهت دخترش غذا مي آورد كه به اين غذا شام عروس گفته مي شود. و معمولا در اين شام غذايي به نام "جوجوش" jujush يافت مي شود كه از آرد گندم (آرد آن به صورت ريز مي باشد و با آرد نان فرق ميكند) و زيره و روغن حيواني و شكر درست مي شود.

پس از سپري شدن سه روز بستگان داماد براي عروس غذايي بنام " گنم دونه" ganemdona (گندم دانه) درست ميكنند كه از انواع حبوبات مي باشد و عده اي زن اين غذا را همراه با عروس كه مشك خالي از آبي در دستش است به لب چشمه مي برند و همگي تا جايي كه ميتوانند از غذاي گندم دانه مي خورند و باقيمانده آنرا بروي زمين و آب چشمه مي پاشند. سپس عروس هفت بار مشك را ازآب چشمه پر و خالي مي كند. اين رسم از گذشته ها بجا مانده چون آب، يكي از هفت آفريدگان يزدان پاك بوده است.

در هر حال هفت بار پر و خالي كردن آب از چشمه اكنون بخاطر پاك بودن آب و پاك زيستن عروس و آوردن هفت پسر مي باشد.

بعد از سپري شدن هفت روز پدر و مادر عروس و عده اي از بستگان خود به منزل داماد مي آيند و عروس را به منزل خودشان ميبرند كه بعد از چندي داماد براي آوردن عروس خود به منزل پدر عروس مي رود. به اين رسم "پاگشا" pagosha (پا گشودن) مي گويند.

پدر عروس هم مقداري گاو و گوسفند و پول به دختر خود مي دهد كه به آن "باووني" bawvoni (پدري) گويند، يعني هديه اي كه پدر به دخترش مي دهد. سپس عروس و داماد با هديه ها به منزل خودشان برميگردند.

بعد از مراسم "پاگشا" داماد مي تواند هميشه به منزل پدر و مادر عروس برود. همچنين عده اي از بستگان عروس و داماد آنها را به منزل خودشان دعوت ميكنند كه به عنوان "پاگشا" مي باشد.

ادامه دارد

1 نوشته شده توسط لُرِسّو | لینک ثابت |

218- مراسم عروسی در لرستان (3)

موضوع: 6- آداب و رسوم و فال لری بیست و هفتم مرداد 1385

نگاهی به رسم و آداب عروسی در لرستان

(آداب عقد وعروسی درخرم آباد )

بخش سوم - ترانه سیت بیارم

از زمانی که زوجی در لرستان تصمیم به انتخاب همسر و ازدواج می گیرند، هر دو خانواده عروس و داماد ترانه سیت بیارم(Sit Biyarem - برایت بیارم) را بصورت گروهی می خوانند و زمزمه می کنند . تک بیت های این ترانه گاهی خطاب به عروس است که نوید از بد نبودن هوسیره (Hosira - مادر شوهر) در منزل جدید خود می دهد و زمانی در وصف آمدن داماد به خانه عروس می باشد .

ترانه یا مقام موسیقی لری «سیت بیارم» بدلیل شروع ابیات مختلف آن با جمله سیت بیارم ،به همین نام مشهور شده است . مقام «سیت بیارم» در ایل پاپی با تغییر کشش های آزاد است و تقریبا به علت هم مرزی با لرهای بختیاری و تحت تاثیر همسایگی ، در آن تغییر آوایی حاصل شده است . در پاپی این مقام موسیقی به نام مقام « هی وله Hey Vela» شناخته می شود . متن کامل ترانه مذکور طی ۷ قسمت در بخش متن ترانه های لری وبلاگ آورده شده است ، در اینجا متن خلاصه شده ای از ترانه مذکور آورده می شود:

متن لری

فارسی

سیت بیارم ،سیت بیارم ،چارکی گوشت بره

بونیتو و شونه دوما تفنگ بس نقره

سیت بیارم (۲) ،باری گل باری حنا

حنایا سی دس و پاته ، گلیا سی سر جا

ژیره کوفتم ، ژیره بختم ، گرت ژیره وم نشس

شادوما د در دراوما ، سر تا پا گل وم نشس

ای انارون نشگنی تو ، مر ایما انار حریم

سوزکیونه زین کنیتو، ایما نیش عروس بریم

ای برارو ، ای خوورو، سر من قربونه تو

ای قدر خدا نکوشم ، سی حنا ونونه تو

پیلی بستم پیلی بستم چو چنار و شلته انار

شادوما زیه و سرش سرکرده سیصد سوار

چی کنیم؟ چی نکنیمو؟ دس خوورمون ها برن

دور خیمه ش گل بکاریم جای دیری نبرن

عروس مگری(۲) ایچه دوچه بیتره

ای هوسیره که تو داری، د شکر شیرین تره

برات بیارم برات بیارم یک چارک گوشت بره

بیاندازید به شونه داماد تفنگ بست نقره

برات بیارم برات بیارم بارهای گل و حنا

حناها برای دست و پات و گل ها توی حجله

زیره کوبیدم و آویختم و گرد زیره بهم نشست

شاداماد که از در امد سرتاپا گل بهم نشست

این انارها رو نشکنید مگر ما انار خوریم؟

مادیان عروس رازین کنید امدیم عروس ببریم

برادر و خواهرای من سرم قربان تون

انشالله زنده باشم و ببینم حنابندون تون

پلی بستم از چوب چنار و ترکه های انار

شاداماد از روش گذشته سردسته ۳۰۰ سوار

چه کنیم چه نکنیم دوستمان را دارند می برند

دور حجله اش گل بکاریم تا جای دوری نبرند

عروس گریه نکن اینجا از آنجا بهتره

این مادر شوهریکه داری از شکرشیرین تره

بختم = الک کردم

سوز کیو = مادیان سفیدی که عروس راهنگام عروسی بر آن سوار می کنند

دس خوور(Das Khovar) = دوست و رفیق صمیمی در بین دختران و همچنین دس برار (Das Berar) به معنی دوست صمیمی در بین پسرها

هوسیره (Hosira) = مادر زن یا مادر شوهر ، پدر زن یا پدر شوهر- بدلیل نقش سنتی مادر شوهر در اختلاف با عروس در ایران ، بیت ای هوسیره که تو داری د شکر شیرین تره را در لرستان نیز به شوخی به این بیت تبدیل کرده و می خوانند که : ای هوسیره که تو داری د عجوزه بدتره

ادامه دارد

1 نوشته شده توسط لُرِسّو | لینک ثابت |

217- مراسم جشن عروسی در لرستان(2)

موضوع: 6- آداب و رسوم و فال لری بیست و ششم مرداد 1385

نگاهی به رسم و آداب عروسی در لرستان

(آداب عقد وعروسی درخرم آباد )

بخش دوم

۷- حنا ونو(Hana Vano)

در مراسم حنا ونو (Hana Vano) یا حنا بندان که معمولا شب قبل از عقدی است که ممکن است عروسی هم بدنبال آن باشد ، به دست و پای تازه عروس و همچنین تعدادی از دختران جوان و زنان ، در خانه عروس حنا می گذارند و عروس را آرایش کرده و برای روز عقد آماده می کنند.

۸- زو گوشونه (Zo Goshona)

در روز عقد با مواد و اجناسی که داماد بنام آو ازیفه به خانه عروس فرستاده است ، نهار مفصلی آماده می کنند تا به پذیرایی از مدعوین محدودی که از خانواده عروس و داماد به مهمانی مذکور دعوت شده اند ، بپردازند. صبح یا عصر همین روز توسط یکی از روحانیون ، صیغه عقد در خانه عروس جاری می شود . جناب داماد بایستی هنگام جاری شدن صیغه عقد برای گرفتن بله از زبان عروس خانم معمولا یک قطعه طلا همراه خود داشته باشد تا به عروس خانم هدیه کند ، این هدیه به زو گوشونه معروف است .

معمولا جهیزیه عروس را نیز بعد از مراسم عقد به خانه داماد حمل می کنند و رسید آن را نیز دریافت می نمایند. پس از مراسم عقد ممکن است بلافاصله عروسی انجام گیرد . در این صورت با توافق طرفین همان روز عقد خانواده های عروس و داماد تعدادی از دوستان و آشنایان و اقوام خود را به خانه خودشان دعوت می نمایند تا برای پذیرایی از آنها شام مفصلی را تهیه ببینند.

۹- ری گوشونه (Ri Goshona)- پش پرده گیر - مزگانا(Mozgana)

وقتی شام صرف شد ، گروه کوچکی از زن و مرد وابسته به خانواده داماد بخانه پدر عروس می روند تا عروس را بخانه داماد بیاورند. تعدادی زن و مرد نیز از خانواده عروس همراه این گروه می رود . وقتی عروس را بخانه بخت فرستادند همه همراهان باز می گردند بغیر از یک زن که به او پشت پرده گیر گفته می شود . جناب داماد باید هدیه ای از جمله یک قطعه طلا همراه داشته باشد تا جهت دیدن جمال رخصار یار به عروس هدیه نماید ، این هدیه را ریگوشونه (Ri Goshona) می نامند. عروسی که انجام شد ، هر موقع شب که باشد پشت پرده گیر دستمالها و یا خبر عروسی را بخانه پدر عروس می برد تا مزگانا (Mozgana) دریافت نماید .

۱۰ - دوما سلام (Doma Selam)

فردای شب عروسی از طرف پدر و خانواده عروس صبحانه عروس و داماد را به خانه تازه عروس می برند و معمولا تا مدت سه شبانه روز تهیه غذای عروس و داماد بعهده خانواده عروس می باشد . صبح روز اول عروسی داماد موظف است همراه یک نفر دیگر به خانه پدر عروس برود تا دست پدر زن خویش را مجددا ببوسد ، این ادب و آداب را دوما سلام (Doma Selam) می گویند که معمولا به داماد نیز پس از ادای این ادب هدیه ای داده می شود.

۱۱- مجمه - دس - بازنه و سازنه - شوا

صبح روز اول عروسی ، یعنی در اولین روز زندگی مشترک عروس و داماد ، افرادی که شام یا نهار مهمان عروس و داماد بوده اند . اقدام به ارسال سینی ای به نام مجمه (Majma - سینی مسی چرخی بزرگ و کنگره دار ) به خانه داماد می کنند که درون آن هدایایی برای زوج جوان از جمله کله های قند ، شاخه نبات، پارچه ، لباس ، پول و یا وسایل دیگر است . فردی که هدایا را تحویل می دهد انعامی نیز از دست مبارک داماد دریافت خواهد نمود.

اخیرا با تلفیق و ورود سنن دیگر مناطق کشورمان به لرستان نیز عصر سومین روز عروسی را برخی با عنوان پاتختی جشن گرفته و کلیه زنان خانواده هایی که به عروسی دعوت شده بودند در خانه داماد بصرف چای و شیرینی گرد می آیند تا هنگام پذیرایی هدایای خویش را نیز به عروس و داماد تقدیم نمایند.

در طول مراسم عروسی که پیشتر هفت شبانه روز بود (و بعدا به سه شبانه روز رسید و و اخیرا یک شبانه و ... ) جشنی همراه با ساز و آواز و دهل لری و ضرب و کمانچه برگزار می شود و به سنت دیرینه مردان وزنان لر دست در دست به شادی و پایکوبی و رقص های متنوع سنتی لری می پردازند و اصطلاحا دس (Das) می گیرند . مهمانان و بستگان درجه یک عروس و داماد با دادن مبالغی پول به بازنه (Bazena - افرادی که بازیکنان رقص های محلی و گروهی لری اند ) و سازنه (Sazena - نوازندگان ساز و ضرب و و کمانچه ) و چوپی کش (Chopi Kash - یا سرچوپی به سردسته بازیکنان و فردی گفته می شود که جلو صف رقص محلی لری ، دستمال را می چرخاند و ریتم رقص های دو پا و سه پا و شونه شکی لری را هدایت می نماید) و همچنین سایرین شوا (Shava - شاباش ، مقداری پول بنشانه تشویق و ترغیب است که هنگام دادن آن با صدای بلند بنام صاحب پول به فرد مورد نظر داده و اصطلاحا به آن شاباش می گویند) می دهند.

۱۲- پاگشا ( Pa Gosha)

پس از یک هفته از گذشتن مراسم عروسی ، خانواده عروس مهمانی ترتیب داده و با حضور عروس و داماد و اقوام و آشنایان به پذیرایی از مهمانان و عروس و داماد می پردازند ، این پذیرایی را مراسم پاگشا (Pa Gosha) می نامند . در این مراسم نیز مجددا از طرف مادر و پدر عروس هدایای نفیسی به عروس تقدیم می شود .بدنبال این مراسم دیگر افراد خانواده عروس وداماد بنوبت و با رعایت بزرگتری و کوچکتری ، ضمن دعوت از عروس و داماد جوان به خانه خودشان اقدام به گشادن پای زوج جدید فامیل یه منازل اقوام و آشنایان می نمایند یا اصطلاحا عروس و داماد را با الگو گرفتن از مهمانی اخیر خانواده عروس ، پاگشا می کنند .

بخش سوم ترانه عروسی لری

ادامه دارد

1 نوشته شده توسط لُرِسّو | لینک ثابت |

213- رسم و آداب عروسی در لرستان(1)

موضوع: 6- آداب و رسوم و فال لری بیست و پنجم مرداد 1385

نگاهی به رسم و آداب عروسی در لرستان

(آداب عقد وعروسی درخرم آباد )

بخش اول

      مشاهده تصاویر عروسی سنتی در لرستان که در چند مطلب پایین تر از این متن آورده شد ، خود انگیزه ای جهت نگاه دقیق تر نویسنده به مراسم عروسی در لرستان که شامل بیش از ۱۰ مرحله با آداب و سنن خاص خود است ، گردید . بدلیل جلوگیری از طولانی شدن بررسی آداب و سنن عروسی در لرستان آنها را در دو بخش بررسی خواهیم کرد .در این بخش به آدابی چون نافه بریه و دسگیرو، سرنجه گیرو، شیرینی حرونی، پشت عقد ، آو ازیفه و دست بوسو می پردازیم:

۱- نافه بریه (Nafa Boriya) و دسگیرو (Das Giro)

     هنگامی که نوزاد دختری در خانواده ای( در لرستان ) بدنیا می آید ، بعضا ناف او را بنام پسر بچه (معمولا از اقوام نزدیک همچون پسر عمو ) و یا جوانی از خانواده یا طایفه دیگر می برند این عمل را نافه برییه (Nafa Boriya) می گویند و از این زمان به بعد است که نوزاد دختر اصطلاحا دسگیرو (Dasgiro) و یا نامزد طرف مقابل می شود و از جانب پسر و خانواده اش هدیه ای بنام نشونه (Neshona) برای دختر می برند و با برگزاری جشن کوچکی از این هنگام به بعد تا عروسی دختر مذکور ، تهیه لباس و برخی از مایحتاج دختر بعهده داماد خواهد بود.

۲- سرنجه گیرو (Serenje Giro)

       هنگامی که دختری در لرستان به سن ازدواج رسید و بمناسبت های مختلف از سوی خانواده ها و اقوام و آشنایان بعنوان دختر دم بخت به دیگران معرفی و پیشنهاد گردید ، زنان و دختران به سن رسیده خانواده داماد به بهانه های مختلف به منزل دختر دم بخت می روند تا ضمن دیدن از نزدیک و ورانداز وی، او را مورد ارزیابی و سنجش نیز قرار دهند . این مرحله در اصطلاح لری سرنجه گیرو (Serenje Giro) نامیده میشود . واژه سرنجه در زبان لری بمعنی سنجد است .

۳- شیرینی حرونی

         زمانی که دختر انتخاب شد در روز مقرر خانواده داماد مقداری شیرینی بهمراه کله های قند و قواره ای پارچه و یک یا چند قطعه طلا به خانه عروس میروند تا با اهدا آن نامزدی وی برای پسرشان را رسمیت داده و مورد تایید و تاکید مجدد قرار دهند . پذیرایی این روز را اصطلاحا شیرینی حرونی می نامند و معمولا رفت و آمد داماد بخانه عروس تا روز عقد بندرت صورت می گیرد.

۴- پشت عقد و سیاهه

            پس از مراسم شیرینی خوردن ، دو خانواده در مذاکراتی رودر رو به بحث در مورد میزان شیربها و سایر مخارج و احتیاجات زمان عقد و عروسی می پردازند. دو طرف لیستی را که در آن میزان شیربها یا مبلغ مهریه که اصطلاحا آن را پشت عقد یا پشت نکاح نیز می نامند و سایر احتیاجات روز عقد و عروسی قید شده است بین دو خانواده عروس و داماد رد وبدل نموده و با توافق و رضایت به امضا مسئولان یا بزرگان خانواده ها می رسد . این لیست که سیاهه (Siyaha) نامیده می شود حتما به نام کلام الله مجید مزین است .

۵- آو ازیفه (Ow Azifa)

      یک روز قبل از مراسم عقد داماد اجناسی از قبیل روغن، چای ، قند ، برنج با چند راس گوسفند (که به دست و پا و پیشانی آنها حنا بسته اند و معمولا گلونی {Golvani - پارچه بلند رنگارنگ} نیز به گردن انها آویخته اند ) به همراه نوازندگانی که با ضرب و کمانچه و سینی حاوی اسفند دود شده است، روانه خانه عروس می کند . این کالاها و اجناس ارسالی داماد را اصطلاحا آو ازیفه می گویند.

۶- آداب دس بوسو(Das Boso)

         پس از توافق و امضا قرارداد بین دو خانواده عروس و داماد ، خانواده داماد طبق قرار قبلی معمولا یک شب را جهت ادای احترام و کسب رسمی اجازه عروسی و اذن پدر دختر به منزل عروس می روند . در این شب پس از صرف چای و شیرینی ، برای آخرین بار یکی از بزرگان طایفه داماد ضمن کسب اجازه از بزرگان و پدر طایفه عروس با جملاتی چون: خدمت رسیدیم تا با اجازه شما فلانی را به غلامی خود قبول کنید ، به کسب اجازه نهایی و رسمی از پدر عروس می پردازد و پدر دختر نیز معمولا به نشانه احترام با اظهاراتی چون : اختیار با خود شماست و انشالله مبارک است ، رضایت خود از این وصلت را رسما در حضور دیگران اعلام می دارد . بدنبال اعلام موافقت پدر عروس، داماد یا برادر داماد از بین جمع برخاسته و دست پدر دختر را به نشانه سپاس و احترام می بوسد و حضار با فرستادن صلواتی ضمن تبریک به یکدیگر به شادی و پایکوبی می پردازند.

ادامه دارد

1 نوشته شده توسط لُرِسّو | لینک ثابت |

تصاویری از مراسم سنتی عروسی در لرستان

موضوع: 6- آداب و رسوم و فال لری شانزدهم مرداد 1385

تصاویری از مراسم سنتی عروسی در لرستان

جهت دیدن عکسهای عروسی سنتی آقای علی سپهوند و خانم پریسا محمدی در دشتی در لرستان (که به نرم افزار Macromedia Flash player نیاز دارد ) روی کلمه عروسی کلیک کرده در سایت مورد نظرپس از اتمام اتوماتیک مقدمه، روی کلمه Start Gallery کلیک نموده و در صفحه جدید ، روی تصویر ایران ، کلیک مجدد نمایید. عکس ها کار زیبای عکاس مشهور ایرانی آقای حسن سربخشیان می باشد.

1 نوشته شده توسط لُرِسّو | لینک ثابت |

106- برخی از باورها در لرستان

موضوع: 6- آداب و رسوم و فال لری ششم اردیبهشت 1385

برخی از باور ها و اعتقادات مردم لرستان

عقايد و باورهای هر قوم يا ملتی ريشه در عمق فرهنگ آن مردم دارد،بويژه اگر آن قوم دارای پيشينه و تاريخی کهن نيز باشد.در بين مردم لرستان نيز همچون ديگر نقاط ايران برخی باورها و اعتقادات بين گروهی از مردم (خصوصا مسن ترها) وجود دارد که يافته های امروزه بشری برخی از دلايل اخلاقی ، بهداشتی و مذهبی آن را کم و بيش آشکارتر نموده است.

برخی از اين باورها که برگرفته از کتاب « فرهنگ مردم لرستان» بقلم آقای سعيد شادابی ،چاپ انتشارات افلاک سال ۱۳۷۷ می باشد، عبارتند از :

۱- روزهای هفته خوب و بد دارند. يکشنبه ، سه شنبه و پنج شنبه برای انجام کارها خوب و نيک اند.

۲- اگر ظرف بلور يا چينی از کسی شکسته شود ، خطری از آن خانواده دور شده است.

۳-برای اينکه هوش کودکان زياد شود ، روزانه بايد يک عدد مويز به آنها داد.

۴- به دست و پای کودکی که هنوز نام علی (ع) را بزبان نياورده نبايد حنا بست.

۵- اگر کسی با صدای بلند بگونه ای بخندد که اشکش جاری شود آن فرد خاکش در غربت است.

۶- اگر کسی هلال ماه نو را در آينه يا در سطح آب پاکی ببيند در طول آن ماه موفق است و بيمار نمی شود

۷- وقتی مسافری عازم سفر است در طول آماده شدن برای سفر نبايد ظرفی شکسته شود.

۸- پوست سير و پياز و تخم مرغ را اگر در معابر بريزند شر بپا خواهد شد.

۹- کوتاه کردن موی سر و صورت و گرفتن ناخن ها در شب خوب نيست.

۱۰- آب چشمه اراز(Eraz) واقع در خيابان تختی خرم آباد غم و غصه را کم می کند.

1 نوشته شده توسط لُرِسّو | لینک ثابت |

82- فال چل سرو (چهل سرود) در لرستان

موضوع: 6- آداب و رسوم و فال لری شانزدهم فروردین 1385

فال چل سرو و نمونه ای ازاشعار و ابيات آن

چل سرو (Chell Sero) يا چهل سرود از جمله فال های آشنا و بسيار متداول مردم لرستان است که غالبا در شبهای طولانی سال (بويزه شب چله در زمستان) بين افراد خانواده ،اقوام و همسايگان و درمحيطی دوستانه و دسته جمعی برگزار می شود.

نحوه فال چل سرو نيز بدين ترتيب است که ابتدا از جمع حاضران يک نفر بعنوان فال انداز انتخاب می کنند. فال انداز نيز به نوبه خود چهل دانه تسبيح يا چهل دانه گردو يا چهل دانه سنگ ريزه انتخاب و آماده می کند و با نام خدا و پيامبر و امام علی فال را شروع می کند .

حاضرين که دايره وار نشسته اند به نوبت هر کدام يک يا دو کلمه از مصراع اول يک بيت شعر را که در نظر دارند قرائت می کنند، مثلا از بيت :

هر صو و سحر بانگ خروسان  شوره تلميت بار تازه عروسان (بيت هيجدهم ابيات زيرين) می توانند تنها بگويند هر صو وسحر ،سپس فال انداز نيز پس از قرائت هر بيت يکی از دانه های تسبيح ( يا يکی از چهل شی از قبل آماده شده ) را جدا می کند . بعد دومين نفر از يکی از بيت های چهل سرود مثلا :

خدا برسان روزی قليانم      تماکو فروش بکه مهمانم ( بيت چهارم ابيات زير) می تواند فقط دو کلمه اول بيت را ( خدا برسان ) را بگويد .پس از خواندن تک بيتی ها ،هم کسی که نيت نموده و هم حاضران در جلسه از معنی و مفهوم ان و جواب خوب يا بد بودن فال مطلع می شوند.

بعنوان نمونه نتيجه نيت و فال در مصرع اول تک بيتی:     هر صو و سحر (نيک)     و بيت، خدا برسان روزی قليانم (بد) قلمداد می گردد ،زيرا در بيت اول بحث از نوعروسان است و در بيت دوم بحث تنباکو و قليان است که بيشتر در مراسم عزاداری موارد مصرف دارد.

شعرخوانی تا چهلمين بيت ادامه می يابد، چهلمين بيت چون اخرين بيت و نتيجه و جواب فال است حتما بايستی بطور کامل قرائت شود.

نمونه ای از اشعار و ابيات بکار رفته در فال چل سرو و ترجمه آنان بشرح زير است :

اشعار و ابيات فال چل سرو

ترجمه

۱- خدات و بين د دو گل ژوهار

اول اسب و زين دوم ژن و مال

۲- خدا خدام بی وارون باووارو

سوزه کور و کول آوو ز روبارو

۳- خدا بسينی حقم ز دايه

خوم رنجم کيشاکی نيست و سايه

۴- خدا برسان روزی قليانم

تماکو فروش بکه مهمانم

۵- وسا چترکت ساته بکم خاوو

شا جنم جام بو نويی نوای آوو

۶- تلی ژ زلفت پاونی پامه

گری نوينمت آخر دنيامه

۷- کراسکت چيته گلی دش وازه

بمارکت بو ئی دوس تازه

۸- بری تيله دت دان و نوم شومم

مر علی رحم کی و بنه تومم

۹- دمه کت بار بن و نوم دمم

بلکم ساکت بو دل پر غمم

۱۰- ز بلننی کوور وژم کردمه گل

ارا تو دت گلونی اه مل

۱۱- هر مای هر مچی بو تا کلت کم

و باووان مچی دس وه ملت کم

۱۲- بومه کونيلک و سر شانت

تک تک بچکيام و نرمی رانت

۱۳- گنم گرمسير هر تلی جاييی

بوشه دوسکم شو نوسی بايی

۱۴- سوزه سيلم که لويی بکه زرد

حکيمم تو بين کی من داشتم درد

۱۵- سوزه ،سوزم بی، سوزه هزاره

سوزه يکی بی داته مغاره

۱۶- کور گن بايی بوينه هماری

و لا دوس مچم و سر سواری

۱۷- خوشا و کوری منيشيا ولات

دسته مه ماليا خاليل پنجه پات

۱۸- هر صو و سحر بانگ خروسان

شوره تلميت بار تازه عروسان

۱۹- دمه کت قوطی ،آوو حووری مونه

دسه کت بالشت زير سری مونه

۲۰- دم قن دنو قن ،لوشکر نيم

افرين ز دوس صد آفرينم

۲۱- زير سريت نی بو زير پاييت له بو

ز مال ز دنيا هر ژنت خاص بو

۲۲- و در ماله کت ساتی بنيشم

هرکس بپرسی بوشم دوريشم

۲۳- ايواره گونی گاو و گاوبنونی

ار تو دلت بو کسی چه زونی

۲۴- هر مای هر مچی له براوورم

آخر دووارون مارينه سرم

۲۵- صد دوس بگرم هر تو يارمی

هر تو دوسه کی نوو شکارمی

۲۶- دسمال دسکت بيلا دوتا بو

يکيش اوريشم يکی کتان بو

۲۷- دوس اول خاص اسکه ميل سردم

ژم دلگير بوينه و حرف مردم

۲۸- و کاردم نکوش زخمم دياره

مردمه مو شن يه گنه کاره

۲۹- امروز چن روزه دوير ز يارانم

چوين زمين شور تشنه وارانم

۳۰- ار دوس بزانه مه حالم چوينه

نه زلفه ميلی نه خال و سينه

۳۱- نزانم دتی يا دسگيرونی

قرپ قرپ کوشه کت مالم رمونی

۳۲- يه چه جنسی بی تو کردت له ور

هواکت برزه نميکم و سر

۳۳- خوشا و کری گرمسير جاسی

منزل ار منزل دم کل همساسی

۳۴- يه شو ديمه خواوو ،خواوو دورونيه

دسم وه مل دوسکم بيه

۳۵- مرمن چه واتم تو چه شنفتی

و حرف ناکس تو له من کفتی

۳۶- يه شو تا و صو شم سوزانم بی

طول شايم را دوس مهمانم بی

۳۷- بيلا هر شو بوله روز بيزارم

ترسم ناکسی شو بيه و کارم

۳۸- و يادته مای کارد بری دسم

دسمال آووردت بستی له دسم

۳۹- دسکم بگر بور و مالکت

بکم و مهمان تنيا خالکت

۴۰- اگر مبلکت فراموشم بو

سفيدی کفن بالا پوشم بو

۴۱- خدا خدام بی ز مال بوينه در

چارشو عروسی بکيشی و سر

۴۲- ا بالا برزه ز دوير دياره

يا دار حنا يا ميخک باره

۴۳- ميخک بارمه و کس نميمه

اری يارمه اری يارمه

خدايت بدهد دو گل از بهار

اول اسب و زين دوم زن و دارائی

خدا خدا می کردم بارون بباره

پسر سبز چهره آب بر دوش از رود بياره

خدا حقم رو از دايه بگيره

خودم رنج کشيدم کی در سايه رنج من نشست

خدا روزی قليانم برسون

تنباکو فروش رو مهمانم کن

در سايه زلفانت ساعتی بخوابم

شايد جهنم جام باشه نشد به درک

تاری از زلفانت پايبند پامه

لحظه ای نبينمت آخر دنيامه

پيرهن چيتت تکه ای ازش بازه

مبارکت باشه دوست جديدی که گرفتی

گروهی دختران نورسيده از ميان شخمم گذشتند

مگر علی رحم کنه به باقيمانده بذرهايم

دهانت رو به دهانم بگذار

بلکه دل پر غمم ساکت بشه

از بلندی کوير کوه خودم رو رها کردم

بخاطر دختران نورسيده چارقد ابريشمی بگردن

همواره می آيی و می روی بيا تا بدرقه ات کنم

بخانه پدری ميری تا دست در گردنت بندازم

کاش مشک کوچکی می شدم روی شانه ات

قطره قطره می چکيدم به نرمی رانت

گندم گرمسير هر خوشه جائی

بدوستم بگو شب نمونه و بياد

سبزه چهره ام نگاهی کن ولبخندی بزن

حکيم و درمانم تو بودی من کی دردی داشتم

سبز چهره،سبزه گونم بود،سبزه ها هزارتان

سبزه چهره ام تنها يکی بود پناه به کوه برد

کبير کوه تکه تکه شی صاف بشی

مثل من سواره پيش دوست می رم

خوشا بحال پسری پيشت می نشست

دست و خال های پنجه پايت را مالش می داد

هر صبح و سحر بانگ خروسها

صدای پای کاروان تازه عروسها

دهانت کوچک ،آبخوری مونه

دستت تکيه گاه و پناه سرمونه

دهان و دندان قند، لب چو شکرم

آفرين و صد افرين به تو ای دوست

زير سرت نی و تشک خوابت گليم

از دارائی دنيا همسرت نيک باشه

دم در خونت ساعتی بنشينم

هر کی پرسيد بگم درويشم

هنگام غروب که گاو ها را می بندند

اگه تو بخوای هيچکس چيزی نمی دونه

همواره ميايی و می ری در برابرم

می ترسم اخر منو گرفتار مصيبتی کنی

صد تا دوست بگيرم تنها تو يارمی

تو تنها دوست تازه شکار کردمی

بذاز دستمال دستت دو تا باشه

يکی ابريشم و ديگری کتان باشه

دوست اول نيک و حالا سرد ميل ام

که به حرف ديگران از من دلگير شده ای

منو با کارد نزن چون زخم تنم هويداست

مردم ميگن اين گناهکاره

امروز چند روزه دور از يارانم

مثل شوره زار تشنه بارانم

اگه دوست بدونه حالم چنينه

نه موهايش را می گذارد نه خال بر سينه اش

نمی دانم دختری يا نامزد داری

صدای کفشات خونه ام رو خراب کرده

اين چه لباسی بود تو پوشيدی

بلند پروازی که بمن سر نمی زنی

خوشا بحال پسری که جاش تو گرمسيره

منزل به منزل دهن تنگ همسايه اشه

يه شب خواب ديدم خواب دروغ نيست

دست تو گردن اون دوستم بوده

مگه من چی گفتم تو چی شنيدی

به حرف ناکسان از من دور افتادی

يه شب تا به صبح شمع سوزانم بود

طبل شادی زدم چون دوست مهمانم بود

بذار هميشه شب باشه ،بيزارم از روز

می ترسم ناکسی دوست مونو بهم بزنه

يادت می ياد کارد دستمو بريد

دستمال اوردی دستمو بستی

دستم و بگير و بخونه ات ببر

منو مهمونه تنها خاله ات کن

اگه ميل و دوستيت فراموشم بشه

کفن سفيد بالا پوشم بشه

خدا خدا می کردم از خونه درآی

چادر نماز عروسی رو بکشی به سر

آن قامت زيبا از دور پيداست

يا درخت حنا يا ميخک باهاش داره

ميخک همراه دارم به کسی نمی دم

برای يارمه برای يارمه

1 نوشته شده توسط لُرِسّو | لینک ثابت |

58- فال های لری

موضوع: 6- آداب و رسوم و فال لری بیست و پنجم اسفند 1384

سه فال لرستان

نام فال

نحوه فالگیری

۱- فال پرو

(Parru)

پارچه ای را بافاصله های ۴ تا ۵ سانتیمتر بریده اما از هم

جدا نمی کنند.لابای هر پاره جدا شده قطعه ای چوب گذاشته

و آن را می پیچند.سپس نیت کرده بالای پارچه را گرفته و

بقیه آن را رها می کنند.اگر یکی از پارچه پیچیده ها باز شد

و چوب آن به زمین افتاد فال بد آمده است و در غیر این

صورت به فال نیک گرفته می شود

۲- فال چووی

(Chuyi)

فالی است که با ۲۱ چوب کبریت گرفته می شود. بدین ترتیب

که چوب کبریتها را سه مرتبه به هوا پرتاب می کنند هر بار

دست خود را زیر انها می گیرند.در مرتبه سوم هر مقدار از

چوب کبریت ها که در دست باقی ماند روی زمین با آنها

مربع هایی پشت سر هم درست می کنند.اگر اخرین مربع یک

ضلع کم آورد فال خوب و اگر مربع کامل شد فال بد است.

۳- فال ری زمینی

بر روی زمین یا کاغذ دایره ای رسم کرده و شعاع های

زیادی برای دایره می کشند. شعاع های دایره را بصورت

۹تایی می شمرند اگر آخرین شماره ۹ روی شعاعی که قبلا

در ردیف ۹ بیاید و اصطلاحا دو عدد ۹ روی هم بیافتد فال

بد است و اگرکنار هم آمد فال خوب آمده است.

1 نوشته شده توسط لُرِسّو | لینک ثابت |

6- مراسم و رسم و رسومات لری

موضوع: 6- آداب و رسوم و فال لری هشتم اسفند 1384

۱- نوروز و عید مبارکی

لرهای عزیز خرم آبادی در روز عید دیدنی و دیدار با یکدیگر جملات صادقانه و زیبای زیر را وایک ردو بدل می کنند:

مارک با مبارک باشد

و جون خوت و بچونت به جان خودت و بچه هایت

و جوون خوور و برارونت به جان خواهر و برادرانت

سال و ما خوشی سال و ماه خوشی داشته باشی

خوش بگذرونی

صد سال وئی سالیا صد سال به این سالها

الحمدالله خدایا شکر

1 نوشته شده توسط لُرِسّو | لینک ثابت |

آخرین مطالب لُرسّو

لُرسّو گُلسّونه

× شو عید مجید احمدی با کارگردانی فرشاد سیفی
× طرز پخت آبگوشت لری (دوگوله دودار)
× بهارم رتی و بی تو بهارم - داریوش نظری
× رقص دوپا لری - رضا اسکینی
× گویش های لری - گویش حسنوند الشتر
× نماهنگ لری بالابرزان و حالوگنم خر سیمابینا
× دالکه - داریوش نظری
× مفهوم کله باد از لابلای اشعار شاعران لرستان
× طبیعت و سیاست در شعر میر نوروز
× رضا اسکینی
× موسیقی پاپ لری - امیر رحمان
× بابا طاهر
× رقص دو پا لری کاری از سیفی و دهکردی
× صدا و سیمای لرستان - طنز شوگار
× گویش های لری