کِشکله شیرازی خرم آبادی

علی اکبرشکارچی

(منبع :کتاب بیست ترانه کهن لُری)

       می گویند شاعر معروف لُر میرنوروز در سفری به شیراز ، به دختری ریز نقش دل می بندد و عاشق او می شود . در گویش لُری گاهی به کوچک ، کُوچکلهمی گویند که ظاهرا به کِشکله تغییر یافته و بدین گونه ، این ترانه به کِشکله شیرازی ، یعنی دختر ریز نقش شیرازی معروف شده است .

        کِشکله شیرازی از عاشقانه های اصیل لرستان است که آن را در عروسی ها ، هنگام کار ، کوچ و جشن و سرورها ، اجرا می کنند . این ملودی ریتمی شاد دارد که در اجرا با آکسان ها و تاکیدهائی خاص می خوانند . مضامین اشعار این ملودی در وصف زیبایی های معشوق است که گاهی به گونه یک منظومه حاوی خیال پردازی های فراوان است . این ترانه با تغییراتی ، در مناطق مختلف لرستان خوانده می شود که دو نوع پاپی یونه و خرم آبادی آن مشهور است . کِشکله شیرازی پاپی یونه به لحاظ مضامین شعری ، ریتم و فرم ، با کِشکله شیرازی خرم آبادی تفاوتی ندارد ، بلکه تفاوت آن ها در گردش ملودی ها و آهنگ خاص آنها است .

تجزیه و تحلیل

• ۱- ریتم کِشکله شیرازی ۸/۶ است که ملودی آن از سر ضرب شروع می شود.
• ۲-  یک نت کشیده با هجای اضافه «هه » در میزان اول  آمده است.
• ۳-  فاصله سوم این آهنگ Re تا Fa  می باشد که مانند اکثر ترانه های لُری فضای خاصی را ایجاد می کند . جمله بندب این آهنگ از تکرار جمله A   تا  B  تشکیل می شود که تنها فرق آن ایست تکرار سوم است بر روی درجه سوم  me که مایه اصلی آهنگ است .
• ۴- گرچه گردش ملودی این ترانه در فاصله Re  تا  Sol   قرار داده شده ولی نت های استفاده شده بیشتر mi-Fa و Re هستند.
• ۵-  فرم ملودی ، سادگی و برگشت های پی در پی در یک جمله ثابت ، این امکان را فراهم کرده است که معمولا چندین بیت را به صورت منظومه ای نسبتا باند اجرا می کنند.
• ۶-  هجای اضافه این آهنگ ، هجای «هی» است که به صورت کشیده در یک میزان خوانده شده و نقش آن اعلام مایه آهنگ و آماده شدن صدای خواننده است.
• ۷- این آهنگ بیشتر در خرم آباد و اطراف آن اجرا می شود.